Amortisman nasıl hesaplanır?
Amortisman, işletmede bir yıldan uzun kullanılan ve yıpranan varlıkların maliyetini kullanım süresine yayarak gider yazma yöntemidir. Bir bilgisayarı bugün 60.000 ₺'ye alıp tamamını bu yılın gideri yapamazsın; Vergi Usul Kanunu bunu faydalı ömür boyunca parça parça yazmanı ister. Türkiye'de iki temel yöntem var: her yıl eşit tutar ayrılan normal amortisman (VUK 315) ve ilk yıllarda daha çok gider yazdıran azalan bakiyeler yöntemi.
Azalan bakiyelerde oran her yıl bir önceki yıldan kalan net değere uygulandığı için tutar giderek küçülür. Bu hesap hiçbir zaman sıfıra inmez, bu yüzden faydalı ömrün son yılında kalan değerin tamamı gider yazılır. Binek otomobillerde ise kıst amortisman uygulanır: aktife girilen yıl, giriş ayı dahil kalan aylar kadar amortisman ayrılır, ilk yıl ayrılamayan kısım son yıla eklenir.
Örnek hesaplama
Azalan bakiyeler yönteminde oran %40 olur. İlk yıl 500.000 × 0,40 = 200.000 ₺, ikinci yıl kalan 300.000 ₺'nin %40'ı olan 120.000 ₺, üçüncü yıl 72.000 ₺, dördüncü yıl 43.200 ₺ ayrılır. Son yıl kalan 64.800 ₺'nin tamamı gider yazılır. İki yöntemde de toplam 500.000 ₺'dir; değişen, giderin hangi yıla düştüğüdür.
Varlık temmuzda alınmış bir binek otomobil olsaydı ve normal yöntem seçilseydi ilk yıl 100.000 × 6/12 = 50.000 ₺ ayrılır, ilk yıl yazılamayan 50.000 ₺ beşinci yıla eklenirdi.
Sık kullanılan faydalı ömürler
| Varlık | Faydalı ömür | Normal oran | Azalan oran |
|---|---|---|---|
| Kişisel bilgisayar ve sunucu | 4 yıl | %25 | %50 |
| Binek otomobil | 5 yıl | %20 | %40 |
| Büro mobilyası | 5 yıl | %20 | %40 |
Bu tablo yalnızca sık karşılaşılan birkaç kalemi gösterir. Varlığının süresini mutlaka GİB'in güncel amortisman listesinden kontrol et; liste tebliğlerle zaman zaman değişir.
Yöntem seçerken dikkat et
- Erken gider, erken vergi avantajı. Azalan bakiyeler ilk yıllarda daha çok gider yazdırır. Kâr eden bir işletmede bu, vergi ödemesini sonraki yıllara kaydırır ve nakit akışını rahatlatır.
- Geçiş tek yönlü. Azalan bakiyelerden normale geçebilirsin, normalden azalana geçemezsin.
- Maliyet bedeline dikkat. Nakliye, montaj ve aktife girene kadarki giderler maliyete eklenir. İndirilebilen KDV maliyete dahil edilmez.
- Binek otomobillerde ayrıca sınır var. Kıst amortismanın yanında, binek otomobil amortismanının vergi matrahından düşülebilecek kısmı için her yıl belirlenen tutar sınırları uygulanır. Sınırı aşan kısım kanunen kabul edilmeyen gider olur.
- Kullanılmaya başlanmayan varlık amortismana tabi değildir. Amortisman, varlığın aktife alınıp kullanıma hazır olduğu yıldan başlar.
Dayanak: 213 sayılı Vergi Usul Kanunu 313 ile 321. maddeler (normal amortisman 315, azalan bakiyeler 315 ve 316, binek otomobillerde kıst amortisman 320) ve faydalı ömür listesi için 333 sıra numaralı VUK Genel Tebliği ile değişiklikleri. Azalan bakiyelerle birlikte kıst amortisman uygulaması tartışmalı olabilir. Bu araç bilgi amaçlıdır; beyan ve defter kayıtları için bir mali müşavire danış.