Net bugünkü değer nasıl hesaplanır?
Bugün elindeki 100 ₺ ile beş yıl sonra alacağın 100 ₺ aynı değerde değildir; bugünkü parayı faize yatırabilir, işine koyabilir ya da enflasyondan korumak için kullanabilirsin. Net bugünkü değer (NBD, İngilizcesiyle NPV) yöntemi, gelecekte elde edeceğin her nakit akışını seçtiğin iskonto oranıyla bugüne çeker ve başlangıç yatırımıyla karşılaştırır. Yani "bu parayı başka yerde %20 ile değerlendirebilirdim, bu proje bundan fazlasını veriyor mu?" sorusunun cevabıdır.
İç verim oranının kapalı bir formülü yoktur. Araç, NBD'nin işaret değiştirdiği oranları %-99 ile %1.000 arasında tarar ve her aralıkta ikiye bölme (bisection) yöntemiyle kökü yüksek hassasiyetle bulur. Akışlarda hiç işaret değişimi yoksa IRR tanımsızdır; birden fazla değişim varsa birden çok IRR çıkabilir ve araç bunları ayrı ayrı gösterir.
Örnek hesaplama
1. yıl: 350.000 ÷ 1,20 = 291.666,67 ₺
2. yıl: 400.000 ÷ 1,44 = 277.777,78 ₺
3. yıl: 450.000 ÷ 1,728 = 260.416,67 ₺
4. yıl: 500.000 ÷ 2,0736 = 241.126,54 ₺
Bugünkü değerlerin toplamı 1.070.987,65 ₺, yatırımı düşünce NBD = 70.987,65 ₺. NBD pozitif, yani proje %20'nin üzerinde getiri sağlıyor. NBD'yi sıfırlayan oran, yani IRR yaklaşık %23,47'dir. Basit geri dönüş süresi 2,56 yıl, iskontolu geri dönüş süresi 3,71 yıl, kârlılık endeksi 1,07'dir.
Yorumlarken dikkat et
- NPV ile IRR çelişirse NPV'ye bak. Büyüklükleri farklı iki projede IRR'si yüksek olan, sana daha az toplam değer kazandırabilir. Bütçe kısıtı yoksa NBD'si büyük olan proje tercih edilir.
- Oranı ve akışları aynı cinsten yaz. Enflasyon dahil (nominal) akışlarla nominal oran, bugünkü fiyatlarla (reel) akışlarla reel oran kullanılır. İkisini karıştırmak sonucu ciddi biçimde bozar.
- Nakit akışı kâr değildir. Amortisman gibi nakit çıkışı olmayan giderleri ekle, vergi ödemelerini ve işletme sermayesi ihtiyacını düş. Projenin sonunda varlığı satabileceksen hurda değerini son yıla ekle.
- IRR yeniden yatırım varsayımı taşır. IRR, ara dönem akışların yine IRR oranında değerlendirildiğini varsayar. IRR çok yüksekse bu varsayım gerçekçi olmayabilir.
- Geri dönüş süresi tek başına yetmez. Paranın ne kadar sürede geri döndüğünü söyler ama sonrasında gelen akışları görmez.
Yöntem: indirgenmiş nakit akışı (DCF) analizi, net bugünkü değer, iç verim oranı ve iskontolu geri ödeme süresi; hesap Excel'in NPV ve IRR fonksiyonlarıyla aynı dönem sonu varsayımını kullanır. Bu araç bilgi amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir; büyük yatırım kararlarında bir uzmana danış.