google'ın 27 yıllık kıdemli mühendisi ve baş bilim insanı jeff dean'in; google brain'in kurucularından quoc le, google deepmind araştırma başkan yardımcısı oriol vinyals ve google kıdemli üyesi (senior fellow) sanjay ghemawat ile birlikte kurduğu yapay zeka girişimi. amaç oldukça iddialı: bilimsel keşif sürecinin kendisini otomatikleştirmek.

şirketin adı da bu iddiayı özetliyor: "keşif döngüsü". klasik bilimsel yöntem hipotez kur, deney tasarla, sonucu değerlendir, hipotezi güncelle döngüsünden ibaret; discovery loop bu döngüyü yapay zeka ajanlarına devrederek aynı anda binlerce deneyi paralel biçimde başlatıp yönetmeyi hedefliyor. böylece bir araştırmacının aylar süren deneme-yanılma sürecini makine hızında ve ölçeğinde tekrarlamayı vaat ediyor. şirket, bir "public benefit corporation" (kamu yararı gözeten şirket) statüsünde kuruldu; yani kâr amacının yanına, bilimsel keşfi hızlandırma misyonunu tüzük düzeyinde ekliyor.

ilk hedef alanı kendi mutfakları: makine öğrenmesi araştırma ve mühendisliğinin otomasyonu, yani yeni model mimarilerini, eğitim tekniklerini ve optimizasyon yöntemlerini bizzat yapay zeka ajanlarının keşfetmesi. şirketin yol haritasında bunun ardından donanım tasarımı, ilaç keşfi ve temiz enerji gibi çok daha karmaşık ve yüksek etkili alanlara genişleme var.

finansman tarafında radical ventures ve khosla ventures tohum turuna liderlik ediyor. dikkat çekici olan, google'ın da kurucu yatırımcı ve bulut ortağı sıfatıyla masada olması; yani şirket, kendi eski baş bilim insanının bağımsız girişimine hem yatırımcı hem altyapı sağlayıcısı olarak destek veriyor.

jeff dean'in ayrılışı sembolik açıdan da önemli. mapreduce, bigtable ve tensorflow gibi altyapı taşlarının mimarı olan, google'ın yapay zeka stratejisinde çeyrek asırdır merkezi rol oynayan bir ismin kariyerinin bu noktasında büyük teknoloji şirketinden ayrılıp bağımsız bir araştırma girişimi kurması, "büyük laboratuvarların en değerli varlığının insan sermayesi olduğu" tezini bir kez daha doğruluyor. 2010'larda openai'ı kuran kadronun da büyük ölçüde google/deepmind kökenli olması, bu tarz bir göçün ilk örneği olmadığını gösteriyor.

kısa vadede en çok merak edilen soru şu: yapay zekayı bilimsel keşfin ölçeklendirilmesinde kullanma fikri (google deepmind'ın alphafold ve "ai co-scientist" gibi projeleriyle de örtüşen bir vizyon), discovery loop çatısı altında google'ın kurumsal önceliklerinden özgürleşmiş halde daha mı hızlı ilerleyecek, yoksa büyük dil modeli laboratuvarlarının zaten yürüttüğü benzer ar-ge çabalarıyla mı çakışacak? cevabı, yakın gelecekte hem yapay zeka araştırmacılığının hem de bilimsel yöntemin kendisinin nasıl değişeceğine dair önemli ipuçları verecek.

kişisel verilerin korunması kanunu kısaltması. 6698 sayılı, 2016'da yürürlüğe giren türkiye'nin veri koruma kanunu.

Kişisel veri işleyen herkesi — tek kişilik e-ticaretçiden holdinge — kapsayan çerçevedir: veriler ancak belirli, açık ve meşru amaçlarla işlenebilir; ilgili kişi aydınlatılır, gerektiğinde açık rızası alınır, verisi üzerinde bilgi alma ve silme talep etme hakları vardır. Denetleyici otorite kişisel verileri koruma kurumudur; belirli ölçekteki veri sorumluları için verbis kayıt yükümlülüğü ve ihlallerde idari para cezaları uygulanır.

Girişimci pratiğinde dört sık temas noktası: sitedeki aydınlatma ve gizlilik metinlerinin gerçek veri akışını yansıtması, ticari elektronik ileti izinlerinin usulünce alınması (e-posta pazarlaması buradan geçer), müşteri verisinin gereğinden uzun saklanmaması ve çalışan verilerinin de kapsamda olduğunun unutulmaması. Avrupa'ya satış yapanlar için kardeş düzenleme: gdpr

chief financial officer kısaltması: finanstan sorumlu en üst yönetici.

Sorumluluk alanı kasadan çok daha geniştir: finansal planlama ve bütçe, nakit akışı yönetimi, raporlama ve denetim, vergi stratejisi, fonlama (kredi, yatırım turu) ve finansal risklerin yönetimi. Muhasebeci geçmişi kaydeder; cfo geleceği modeller — ikisinin farkı budur.

Girişimlerde tam zamanlı cfo geç gelir: erken aşamada mali müşavir + kurucu yeter, büyüme turlarına hazırlanırken önce yarı zamanlı (fractional) cfo modeli yaygındır. Yatırım sürecinde cfo'nun mutfağı veri odasıdır: temiz finansal tablolar, birim ekonomi ve gerçekçi projeksiyonlar turun hızını belirler. (bkz: ceo, ebitda, runway)

Arama motoru pazarlaması: arama sonuç sayfalarında ücretli reklamlarla yer alma disiplini. Kullanıcı 'ankara diş kliniği' diye aradığında en üstte çıkan 'sponsorlu' sonuçlar sem'in işidir; türkiye pratiğinde bu büyük ölçüde google ads demektir.

Gücü niyettedir: sosyal medya reklamı insanların ilgisini kesintiye uğratırken, arama reklamı zaten o an o şeyi arayan kişiye görünür. Bu yüzden dönüşüm oranları genellikle diğer kanallardan yüksektir; bedeli de yüksektir çünkü aynı niyetli kitle için rakiplerle açık artırmaya girersin (cpc mantığı).

seo ile ilişkisi rekabet değil iş bölümüdür: sem anında görünürlük ve test imkanı verir (hangi başlık, hangi teklif çalışıyor birkaç günde öğrenilir), seo ise aynı görünürlüğü zamanla kalıcı ve tıklama-maliyetsiz hale getirir. Olgun strateji ikisini birlikte kullanır: yeni ürün ve kampanyalarda sem ile hız, kazanan kelimelerde içerik yatırımıyla kalıcılık.

Avrupa Birliği genel veri koruma tüzüğü: ab vatandaşlarının kişisel verilerinin işlenmesini düzenleyen, 2018'de yürürlüğe giren ve dünyadaki veri koruma yasalarına şablon olmuş düzenleme. Kapsamı coğrafi değil kişi odaklıdır: şirketin nerede olduğuna bakmaz, ab'deki kişilere ürün ya da hizmet sunuyorsan sen de kapsamdasın.

Temel ilkeleri: veriyi ancak meşru bir amaçla ve o amaç için gerektiği kadar işlemek, kişiye verisi üzerinde gerçek kontrol vermek (erişme, düzeltme, silme — unutulma hakkı, taşıma), açık rıza gerektiğinde onu gerçekten açık almak ve ihlalleri bildirmek. Cezalar caydırıcıdır: küresel cironun yüzde 4'üne kadar idari para cezası mümkündür.

Türk girişimini iki yerden ilgilendirir: avrupa'ya e-ihracat ya da saas satışı yapıyorsan gdpr doğrudan yükümlülüğündür (çerez yönetimi, gizlilik metinleri, veri işleme kayıtları, gerekirse ab temsilcisi); yurt içinde ise kardeş düzenleme kvkk zaten geçerlidir (bkz: kvkk). Pratik başlangıç listesi: hangi veriyi neden topladığının envanteri, gizlilik politikasının gerçeği yansıtması ve 'verimi sil' talebine gerçekten cevap verebilen bir süreç.