Chatbot terimi, Chat (sohbet, diyalog) ve Bot (robot) sözcüklerinin birleşiminden meydana gelmektedir. Sohbet robotu anlamına gelen Chatbot, kullanıcı ile yazışan ve genellikle bir senaryo üzerinden cevaplar üreten yapay zekâlı yazılımlardır. Başka bir tanıma göre; konuşma arayüzleri aracılığıyla etkileşime girilen ve belirli görevleri otomatik olarak tamamlayan algoritma bazlı yazılımlar olarak tanımlanmaktadır. Kullanıcılar bu yazılımlarla metin üzerinde yazışarak ya da sesli olarak iletişim kurulabilmektedir. Kullanıcı soru sorduktan sonra ve chatbot yapay zeka algoritmalarını çalıştırarak soruyu çözümleyip mantıklı bir cevap üretmektedir. Özellikle internet üzerinden, kullanıcıların yani insanların konuşmalarını taklit etmek üzere tasarlanmış bir bilgisayar programıdır. Konuşmalar metinsel veya işitsel yöntemlerle gerçekleştirilmektedir.

Robot kelimesi ilk kez 1920’de karel capek’in R.U.R isimli tiyatro oyununda kullanılmıştır. Capek robot sözcüğünü Slav dilinde zorla çalıştırılan anlamına gelen “Robota” sözcüğünden türetmiştir. Sohbet robotlarının (chatbots) tarihi alan turing’in yapay zekâyı insan zekâsından ayırt edebilmek için 1950 yılında geliştirdiği “turing testi” ile başlamıştır. 1966 yılında Joseph Weizenbaum tarafından bilinen en eski chatbot ELIZA yazılmıştır. 1972 yılında bir psikoterapisti taklit eden ELIZA ile bir şizofreni taklit eden PARRY, arpanet üzerinden bir araya gelmiştir ve tarihte ilk online terapi seansı yapılmıştır. 1990’da insanı en iyi taklit eden chatbotlar ödüllendirilmiştir.1995’de açık kaynak kodlu ilk chatbot a.l.i.c.e. yayına alınmıştır. 2011 yılında akıllı kişisel asistan Siri tanıtılmış ve onu Amazon, Google ve Microsoft takip etmiştir. 2016 yılına geldiğimizde Microsoft'un geliştirdiği twitter robotu tay, Twitter’da yayına alındıktan sonra ırkçı ve olumsuz tweet’ler attığı gerekçesiyle kapatılmıştır. Yine bu yılda mark zuckerberg mesajlaşma platformu olan Mesennger’a chatbotları entegre etmiştir.

Günümüzde yapay zekâ araştırmacıları, insanlarla insan dillerinde (doğal dil) iletişim kurabilen programların geliştirilmesi için çaba sarf etmektedirler. Bu yüzden, doğal dildeki metinleri önce sözcük, sonra cümle ve giderek anlambilim (semantik) düzeyinde bir dizi çözümlemeden geçiren yazılımlar üretilmesi gerekmektedir.

Chatbotları konu açısından dar kapsamlı ve sınırsız olarak ikiye ayrılmaktadır. Dar kapsamlı bir chatbot kendi konusu dışında konuşulursa anlamaz, cevap vermez ya da farklı sonuçlar çıkartabilir. Sınırsız bir chatbot ise, farklı konuşma sistemleri, işlevsel komutların anlaşılıp, görevlerin yerine getirilmesi, her sohbette yeni cevaplar vermesi gibi özellikler barındırmaktadır.

Chatbotlar kullanım şekilleri açısından üç’e ayrılmaktadır: kelime bazlı, kural bazlı ve doğal dil işleme teknolojisidir;
1-) kelime bazlı chatbot
2-) kural bazlı chatbot
3-) doğal dil i̇şleme teknolojisi

İlk bilgisayarlar inşa edildikten sonra, Alan Turing, eğer bunlar uygulama bakımından evrenselse, her şeyi yapabiliyor olmaları gerekir mantığı yürütmüştü. Turing’in bilgisayarların yapabileceğini düşündüğü şeyler arasında, insan zekasını taklit etmek de vardı. Alan turing, tasarımlanmış bir sistemin gerçekten zeki olup olmadığını sorgulayabilecek bir test önermektedir.

Turing testi, dış görünüşten etkilenmememiz için saf zekayı yalnız bırakan bir ortamda insanla makineyi yarıştırır. Her konu konuşulabilir ve bilgisayar tümünde insan düzeyinde performans göstermelidir. Karşısında zeki bir insan sorgucuya karşı ve hem de bu kadar geniş yelpazede her türlü konu hakkında verilecek cevabın da hem düşünülerek hem de zeka içeren şekilde verilmesi gerekir.

Bir makine, uzaktaki bir insanı kendisinin insan olduğuna inandırırsa, Turing testini geçmiş sayılır. İnsan beyni 100 milyardan fazla sinir hücresiyle (nöron) olayları yarım saniyede algılar ve tepki verir. Bilgisayarlar daha kısa sürede işlem yapar, ancak Turing testi çok yüksek bir çıta olup henüz bu testi geçebilen bir makine ortada yoktur. Her ne kadar ortalıkta şov amaçlı bir kaç dakikalık testlere sokulan lafazan programları saymazsak, doğal dili ve içinde yaşadığımız dünyayı insanlar kadar iyi anlayan bir bilgisayar yapılamadı. Yine de hedef buraya doğru gitmek yönünde.