İnovanadolu Sözlük Büyüdü: Sekiz Yılın Birikimi ve Dokuz Özel Sözlük

İnovanadolu Sözlük sekiz yaşında. 2018'de birkaç yüz kavramla başladı, üyeler tanım yazdıkça büyüdü, sitenin en eski ve en çok ziyaret edilen parçalarından biri oldu. Bir ara biraz kendi haline bıraktık, sonra bu yaz kolları sıvadık. Bu yazı, o kolları sıvama hikayesi ve ortaya çıkan şeyin kullanım kılavuzu gibi bir şey. Uzun oldu, kahvenizi alın.

Önce sözlüğün ne olduğunu hatırlayalım

İnovanadolu Sözlük, inovasyon ve girişimcilik dünyasının kavramlarını, kişilerini, kurumlarını ve girişimlerini üyelerin yazdığı tanımlarla anlatan bir sözlük. Ekşi Sözlük'ün formatına aşina olanlar hemen tanır: bir başlık, altında farklı üyelerin yazdığı tanımlar, tanımların içinde başka başlıklara bağlantılar. Farkı konuya odaklı olması. Burada "ürün pazar uyumu" başlığının altında farklı üyelerin kendi tecrübesinden yazdığı tanımları bulursunuz; "melek yatırımcı" başlığından "term sheet"e, oradan "değerleme"ye tıklaya tıklaya gidersiniz. Sekiz ana kategori var: kavramlar, kişiler, kurumlar, Türk girişimleri, yabancı girişimler, donanım, yazılım ve diğer konular.

Sözlüğün en güzel tarafı, kimsenin tek başına yazamayacağı bir şey olması. Bir başlığa savunma sanayiinde çalışan bir mühendis teknik tanım yazıyor, altına bir girişimci "biz bunu şöyle yaşadık" diye ekliyor, üçüncü kişi kaynak bırakıyor. Tanımlar oylanıyor, "yardımcı oldu" düğmesiyle işe yarayıp yaramadığı ölçülüyor, eski tanımlar güncellik uyarısıyla geliyor. Yani sözlük bir ansiklopedi değil, sekiz yıldır süren bir konuşma; ama düzenli tutulan bir konuşma.

Sorun neydi?

Sekiz yılın birikimi kulağa iyi geliyor ama bir sorun vardı: sekiz kategori bu birikimi taşımıyordu. "Kavramlar" kategorisine tıkladığınızda karşınıza binlerce başlık çıkıyordu; alfabetik listede "a/b testi" ile "aselsan" yan yana duruyordu, "backlink" ile "bayraktar tb2" komşuydu. Belirli bir konuyu öğrenmek isteyen biri için bu bir sözlük değil, bir yığındı. Bir de içerik dengesizliği vardı; girişimcilik ve pazarlama tarafı zengin, savunma, uzay ve kurumsal inovasyon gibi alanlar seyrekti.

Çözüm için iki şey yaptık. Birincisi, kategorilerin üstüne ikinci bir katman ekledik: özel sözlükler. İkincisi, seyrek kalan alanlarda yeni başlıkların açılmasının önünü açtık; bu yaz sözlük, sekiz yılın en hızlı büyüdüğü mevsimini yaşadı. Sırayla anlatayım.

Özel sözlük ne demek?

Her başlığın bir ana kategorisi var ve bu değişmedi; "hürjet" hâlâ donanım kategorisinde, "performance max" hâlâ kavramlar kategorisinde. Özel sözlük, kategorilerden bağımsız bir etiket: bir başlık aynı anda hem donanım kategorisinde hem Savunma Sanayii Sözlüğü'nde hem de Uzay ve Havacılık Sözlüğü'nde olabiliyor. Her özel sözlüğün kendi sayfası, kendi açıklaması, kendi alfabetik listesi ve kendi "son tanımlananlar" paneli var. Sol menüde "Özel Sözlükler" başlığının altında duruyorlar; bir başlık sayfasında kategori etiketinin yanındaki renkli çipler o başlığın hangi özel sözlüklerde olduğunu gösteriyor.

Bunu kütüphanedeki tematik raflara benzetebilirsiniz. Kitaplar hâlâ Dewey sistemine göre sınıflanmış duruyor, ama girişte "bu ay öne çıkanlar" rafı var ve o rafa farklı bölümlerden kitaplar geliyor. Şu an dokuz raf var; hepsini tek tek anlatayım, çünkü her birinin bir hikayesi var.

Dokuz özel sözlük

Savunma Sanayii Sözlüğü ilk açtığımız ve bu yaz en hızlı büyüyen sözlük. Aselsan'dan Roketsan'a kurumlar, Bayraktar TB2'den KAAN'a platformlar, füzeler, hava savunma sistemleri, deniz ve kara araçları, offset ve yerlilik oranı gibi sektör kavramları. Üç yüzün üstünde başlık var ve tanımların çoğu birbirine bağlı; "sürü iha teknolojisi"nden başlayıp "kamikaze iha"ya, oradan "loitering munition"a geçebiliyorsunuz. Bu alanda Türkçe, açıklayıcı ve reklamsız bir kaynak bulmak zor; bu sözlük o boşluğu dolduruyor.

Yapay Zeka Araçları Sözlüğü sohbet asistanlarından görsel üretim araçlarına, açık kaynak modellerden yerel çalışan uygulamalara üç yüz otuzdan fazla aracın tek listede toplandığı yer. Her araç için ne işe yaradığı, ücretsiz olup olmadığı ve nasıl başlanacağı yazıyor. Bu sözlük en hızlı eskiyen sözlüğümüz; araçlar aylık değişiyor, o yüzden "güncel bilgi ekle" bağlantısı burada en çok işe yarıyor.

Yapay Zeka Kavramları Sözlüğü araçların değil kavramların sözlüğü: makine öğrenmesi, derin öğrenme, sinir ağları, büyük dil modelleri, halüsinasyon, ajanlar, yapay genel zeka. Yapay zekanın nasıl çalıştığını anlamak isteyen ama araç listelerinde boğulmak istemeyen okuyucu için araçlardan ayırdık. İkisi arasında geçiş bağlantılarla oluyor.

Girişim Finansmanı Sözlüğü melek yatırımdan girişim sermayesine, tohum turundan halka arza, değerlemeden term sheet'e bir girişimin para bulma yolculuğundaki her terim. Yatırım almaya hazırlanan kurucuların en çok açtığı sözlük bu; terimlerin Türkçe karşılıkları ve pratik anlamları bir arada.

Girişim Kurma Sözlüğü finansmanın öncesi: MVP, pivot, iş modeli kanvası, ürün pazar uyumu, hızlandırıcı ve kuluçka programları, teknoparklar, teknoloji transfer ofisleri, girişimcilik türleri. Bir fikri şirkete çevirirken karşınıza çıkacak kelimelerin sözlüğü. Girişim Finansmanı ile kesişen başlıklar iki sözlükte birden duruyor, bu bilinçli.

E-Ticaret ve E-İhracat Sözlüğü pazaryerleri, e-ticaret altyapıları, kargo ve stok yönetimi, sepet metrikleri, mikro ihracat, yurt dışı pazaryerleri. Sitenin kanal tarafında en canlı konulardan biri e-ihracat; sözlük tarafı şimdilik daha küçük ama büyümesi en çok beklenen sözlüklerden. Trendyol'da mağaza açmaktan Amazon FBA'ya kadar pratik başlıklar burada.

Dijital Pazarlama Sözlüğü bu yaz en çok büyüyen sözlüklerden: teknik SEO, E-E-A-T, Core Web Vitals, Google'ın yapay zeka özetleri, Performance Max, Meta ve TikTok reklamları, pazarlama karması modellemesi, UGC içerik üreticileri, kısa video, CDP, Consent Mode, sunucu taraflı izleme. En çok aranan güncel kavramlar öncelikle açıldı; "affiliate agreement" gibi eski başlıklar da orada duruyor ama yeni okuyucunun aradığı şey 2026'nın pazarlaması, sözlükte artık o var.

Uzay ve Havacılık Sözlüğü Savunma Sanayii Sözlüğü'nün gökyüzüne bakan kardeşi. Yörünge ve roket kavramları, uydular, uzay ajansları ve programlar, Türksat ve İMECE, Alper Gezeravcı'nın uçuşu, SpaceX ve Ariane 6, ticari uçaklar ve turbofan motorlar, aerodinamik, havayolu operasyonu, Türk Hava Yolları ve Pegasus, İstanbul Havalimanı, Vecihi Hürkuş. Sivil havacılığı ve uzayı aynı çatı altında toplayan tek Türkçe sözlük olabilir; bilen varsa yazsın, öğrenelim.

Kurumsal İnovasyon Sözlüğü en yeni ve en büyük sözlük. Büyük şirketlerin yenilik yapma biçimi: inovasyon stratejisi ve metrikleri, iç girişimcilik, açık inovasyon, venture client modeli, ar-ge teşvikleri ve 5746 sayılı kanun, fikri mülkiyet, tasarım sprinti ve TRIZ gibi yöntemler, Spotify modeli ve SAFe gibi organizasyon çerçeveleri, inovasyon tiyatrosu ve pilot çıkmazı gibi dertler. Başlıkların yüz elliden fazlası bu yaz açıldı, gerisi sözlükte sekiz yıldır zaten olan ve şimdi bir arada görülebilen başlıklar. Plazada inovasyon yapmaya çalışan herkes için kavramların Türkçesi ve pratik anlamı.

Sekiz yılın birikimi nasıl bir şey?

Bu sözlüğü sekiz yılda binlerce üye yazdı ve iyi tanımların ortak bir tarifi var: üç paragraf civarında, somut, birbirine bağlantılı, kaynağı belli. Bu yaz açılan yeni başlıklar da aynı ölçüye göre yazıldı; tarihler, sayılar, örnekler, Türkiye'deki karşılıkları. Sözlüğün yazılı olmayan kuralı şu: bu tanımı okuyan biri, konuyu bilen bir arkadaşıyla kahve içmiş gibi ayrılsın, ansiklopedi maddesi okumuş gibi değil.

Bir de şu var: mevcut tanımlar başlangıç. Sözlüğün asıl gücü sizin ekleyeceğiniz ikinci, üçüncü tanımlarda. Savunma sanayiinde çalışıyorsanız "aesa radar" başlığındaki tanım size eksik gelebilir; ekleyin. Bir pazaryerinde mağaza işletiyorsanız "pazaryeri komisyonu" başlığına kendi hesabınızı yazın. Bir tanımın altındaki "yardımcı oldu" düğmesi de bir katkı; hangi tanımın işe yaradığını oradan anlıyoruz.

Nasıl kullanılır?

Birkaç pratik ipucu. Sözlük ana sayfasındaki arama kutusu hem başlıklarda hem tanımların içinde arıyor; aradığınız kelime başlık olarak yoksa, içinde geçen tanımları getiriyor. Her başlık sayfasının sağında o başlıkla ilişkili başlıklar ve "okuyanlar şunları da okudu" paneli var; bir konuya yeni giriyorsanız oradan gezinmek en verimlisi. Sözlük ana sayfasındaki "rastgele başlık" düğmesi yalnızca en az dört yüz karakterlik tanımı olan başlıkları getiriyor, boş başlığa düşmüyorsunuz. Haftanın başlığı ve en çok tartışılanlar panelleri sözlüğün nabzını gösteriyor.

Başlık açarken artık kategori seçiminin altında "özel sözlük seç" alanı var; açtığınız başlığı en fazla iki özel sözlüğe kendiniz ekleyebiliyorsunuz. Tanım yazarken canlı önizleme, otomatik başlık bağlama önerisi ve tarayıcınızda saklanan taslak var; yarım bıraktığınız tanım kaybolmuyor. Kendi tanımlarınızı düzenleyebiliyorsunuz, eski sürüm saklanıyor. Her yazarın bir sözlük sayfası var; profildeki "Sözlük" sekmesinden ulaşılıyor, tanım sayısı, açılan başlıklar, alınan oylar ve rozetler orada.

Bir de kanallarla bağ kurduk: Yapay Zeka kanalının sağ panelinde Yapay Zeka Araçları ve Yapay Zeka Kavramları sözlüklerinin bağlantısı, Girişimcilik kanalında Girişim Finansmanı ve Girişim Kurma, Savunma Sanayii kanalında Savunma Sanayii, Kurumsal İnovasyon kanalında Kurumsal İnovasyon Sözlüğü duruyor. Kanalda konuşurken bir kavramı merak ederseniz iki tık uzağınızda.

Sırada ne var?

Dokuz sözlük bir başlangıç. Aklımızda Fintech ve Ödeme Sistemleri, Sağlık Teknolojileri, Oyun Geliştirme ve Yeşil Teknoloji var; hepsinin sözlükte henüz az sayıda başlığı var, yani önce o başlıkların çoğalması gerekiyor. Hangisinin önce açılacağına biraz da siz karar vereceksiniz; kanallarda hangi konu daha çok konuşuluyorsa oradan başlayacağız. Bir de mevcut sözlüklerin dengesizliğini kapatmak istiyoruz: E-Ticaret ve E-İhracat Sözlüğü şimdilik en küçüğü, oysa sitenin en canlı konularından biri; oraya yeni başlıklar geliyor.

Sekiz yılda biriken bu sözlüğü bulunur hale getirmek bu yazın işiydi. Şimdi sıra yine sizde. Bir başlığa girip "bunu ben daha iyi anlatırım" diyorsanız, muhtemelen haklısınız; yazın. Sözlüğe buradan girin, sol menüden özel sözlüklere bakın, hoşunuza giden bir başlıkta bir tanım bırakın. Kahveniz bittiyse yazı da bitti.

inovanadolu

inovanadolu platformu