@beyazyakaliWalter Isaacson'ın Elon Musk Biyografisi: Algoritma, Aptallık Endeksi ve Founders'ın How Elon Works Bölümü Üzerine Notlar
Elon Musk hakkında herkesin bir fikri var, çoğu da güçlü bir fikir. Bu paylaşımda onu bir kenara bırakıp başka bir şeye bakmayı öneriyorum: bu adam nasıl düşünüyor, işleri nasıl yaptırıyor? Bunun için elimizdeki en kapsamlı kaynak Walter Isaacson'ın 2023'te yayımlanan biyografisi. Altına da David Senra'nın Founders podcast'inde bu kitaptan yaptığı bölümü ve diğer Musk bölümlerini ekledim. Bağlantı kitabın Türkçe baskısına gidiyor.
Kitabın künyesi şöyle. Özgün baskı 12 Eylül 2023'te Simon and Schuster'dan çıktı, ciltli baskı 688 sayfa ve New York Times kurgu dışı listesine bir numaradan girdi. Türkçesi Nepal Kitap'tan, Tufan Göbekçin çevirisiyle ve 736 sayfa olarak yayımlandı. Isaacson daha önce Steve Jobs, Leonardo da Vinci, Einstein ve Benjamin Franklin biyografilerini yazmış biri. Bu kitap için yaklaşık iki yıl boyunca Musk'ın gölgesi gibi dolaşmış; toplantılarına, yönetim kurulu görüşmelerine girmiş, SpaceX ve Tesla fabrikalarını onunla birlikte gezmiş, ailesiyle, arkadaşlarıyla, çalışma arkadaşlarıyla ve ona karşı olanlarla konuşmuş. Kitap Muse of Fire başlıklı bir girişten sonra 95 kısa ve kronolojik bölümden oluşuyor. Bölümler kısa olduğu için kalınlığına rağmen hızlı okunuyor.
Bana göre kitabın girişimciler için en değerli kısmı, Musk'ın ekiplerine sürekli tekrarladığı ve kendi şirketlerinde algoritma diye anılan beş adımlık süreç. Isaacson, yöneticilerin toplantılarda bu adımları neredeyse ezbere mırıldandığını anlatıyor. Kitaptaki haliyle adımlar şöyle:
1. Her gereksinimi sorgula. Her gereksinimin yanında onu koyan kişinin adı olmalı. Bir departman değil, bir insan. Gereksinim akıllı birinden geldiyse daha da dikkatli ol, çünkü onu sorgulama ihtimalin düşük.
2. Yapabildiğin her parçayı ve süreci sil. Bazılarını sonra geri eklemen gerekebilir. Sildiklerinin yaklaşık yüzde 10'unu geri eklemiyorsan yeterince silmemişsin demektir.
3. Basitleştir ve optimize et. Ama ancak silme adımından sonra. Musk'a göre akıllı bir mühendisin en sık yaptığı hata, hiç var olmaması gereken bir şeyi optimize etmek.
4. Döngü süresini hızlandır. Her süreç hızlandırılabilir, ama ilk üç adım yapılmadan hızlandırmak yanlış şeyi daha hızlı yapmak demek.
5. Otomatikleştir. Bu en sona kalıyor. Musk, Tesla'nın Model 3 üretimindeki sıkıntılarda sırayı tersten uyguladığını, önce otomasyona gittiğini ve bunun pahalıya patladığını anlatıyor.
Algoritmanın ardından kitapta bir dizi ek kural geliyor. En çok alıntılananları şu ikisi: çılgınca bir aciliyet duygusu bizim çalışma ilkemizdir ve tek kurallar fizik yasalarının koyduğu kurallardır, geri kalan her şey tavsiyedir. Diğerleri de yöneticiler için iyi bir kontrol listesi: teknik yöneticiler işin içinde olmalı, eleştiriyi engelleyen samimiyete dikkat edin, yanılmak sorun değil ama emin bir şekilde yanılmak sorun, kendi yapmayacağınız bir şeyi kimseden istemeyin, ara kademeleri atlayarak toplantı yapın ve beceriden önce tutuma göre işe alın.
Otomotiv tedarik tarafında çalışan biri olarak en çok işime yarayan kavram aptallık endeksi (idiot index) oldu. Kitaptaki tanımla bir parçanın toplam maliyetinin hammaddesinin maliyetine oranı. Kitaptaki örnekte 100 dolarlık alüminyumdan yapılan bir parça bin dolara mal oluyorsa bu oran 10 çıkıyor ve bu, tasarımın fazla karmaşık ya da sürecin verimsiz olduğunu gösteriyor. Isaacson bu bakışı Musk'ın SpaceX'i kurmadan önce roket maliyetlerini kendisinin hesapladığı döneme bağlıyor. Kendi tedarik zincirimize bu gözle baktığımızda hiç sorgulanmamış birkaç kalem bulduk, o yüzden bu bölümü özellikle öneririm.
Kitabın diğer yüzü çalışma kültürü. Isaacson, Musk'ın yılda en az iki üç kez herkesi bir hedefe kilitlediği yüklenme dönemlerini (surge) anlatıyor. Kitaptan yayımlanan bir alıntıda 2021'de bir cuma gecesi Starship rampasını boş bulan Musk'ın, iticiyle gemiyi on gün içinde rampada üst üste koydurduğu anlatılıyor; Isaacson bu çabanın biraz da anlamsız olduğunu not ediyor. Tesla'da 2017 ve 2018'deki üretim krizinde fabrikada haftalarca kalması, en sevdiği değerin hardcore olması ve Grimes'ın iblis modu (demon mode) dediği ruh hali de kitapta uzun uzun var. Grimes bunu çok kaos yaratıyor ama işi de bitiriyor diye anlatıyor. Isaacson bu tarafı övmüyor, bedelini de gösteriyor. Ekiplerin tükenmesi, ani kararlar, sonradan yanlış olduğu kabul edilen hamleler kitapta açık açık yazıyor.
Çocukluk bölümleri kitabın en sert kısımları. Musk on iki yaşında, Güney Afrika'da veldskool denen ve kitapta Sineklerin Tanrısı'nın paramiliter bir versiyonu diye anlatılan bir hayatta kalma kampına gönderiliyor. Okulda bir zorbanın saldırısı yüzünden yıllarca ameliyat olmak zorunda kalıyor, babası Errol ile ilişkisi ise kitabın ana temalarından biri. Isaacson, Musk'ın içindeki o karanlık tarafı ve risk iştahını bu yıllara bağlıyor. Ailenin sloganı da kitapta geçiyor: tehlikeli yaşa, ama dikkatli.
Eleştiriler de var ve bence okumadan önce bilmek lazım. New York Times'tan Jennifer Szalai Isaacson'ın Musk'a karşı fazla sabırlı olduğunu yazdı, Los Angeles Times'ta büyük adam anlatısının eskidiği söylendi, The Guardian'da Gary Shteyngart kitabı sıkıcı buldu. Kitapta kaynak gösterimi zayıf diye eleştirenler de oldu. Ben kitabı bir övgü kitabı gibi değil, bir çalışma yöntemi belgesi gibi okumanızı öneririm. Neyi alıp neyi almayacağınıza siz karar verin.
Founders tarafına gelince. David Senra bu kitaptan Ağustos 2025'te 399 numaralı How Elon Works bölümünü yaptı. Kitabı 60 saati aşkın bir sürede okuyup yeniden okuduğunu, 40 sayfalık notunu düzenleyip Elon'un nasıl çalıştığıyla ilgili olmayan her şeyi sildiğini anlatıyor; yani bölüm doğrudan algoritma, aciliyet ve ekip yönetimi üzerine kurulu. Senra'nın Musk ile ilgili daha eski bölümleri de var. 2016'da yayımlanan ilk bölümü, yani 1 numara, Ashlee Vance'in Elon Musk kitabı üzerine; aynı kitaba 2018'de 30 numaralı bölümde geri döndü. 172 ve 369 numaralı bölümler Eric Berger'in SpaceX'in ilk yıllarını anlatan Liftoff kitabından, 233 numara ise PayPal'ın kuruluşunu anlatan The Founders kitabından. Biyografiyi okumadan önce 399'u dinlemek, kitabı hangi gözle okuyacağınızı belirlemek için iyi bir başlangıç.
Kitabı okuyanlar varsa en çok hangi bölümün işinize yaradığını merak ediyorum. Benim için algoritma ve aptallık endeksi kitabın parasını tek başına çıkardı.
Kitabın künyesi şöyle. Özgün baskı 12 Eylül 2023'te Simon and Schuster'dan çıktı, ciltli baskı 688 sayfa ve New York Times kurgu dışı listesine bir numaradan girdi. Türkçesi Nepal Kitap'tan, Tufan Göbekçin çevirisiyle ve 736 sayfa olarak yayımlandı. Isaacson daha önce Steve Jobs, Leonardo da Vinci, Einstein ve Benjamin Franklin biyografilerini yazmış biri. Bu kitap için yaklaşık iki yıl boyunca Musk'ın gölgesi gibi dolaşmış; toplantılarına, yönetim kurulu görüşmelerine girmiş, SpaceX ve Tesla fabrikalarını onunla birlikte gezmiş, ailesiyle, arkadaşlarıyla, çalışma arkadaşlarıyla ve ona karşı olanlarla konuşmuş. Kitap Muse of Fire başlıklı bir girişten sonra 95 kısa ve kronolojik bölümden oluşuyor. Bölümler kısa olduğu için kalınlığına rağmen hızlı okunuyor.
Bana göre kitabın girişimciler için en değerli kısmı, Musk'ın ekiplerine sürekli tekrarladığı ve kendi şirketlerinde algoritma diye anılan beş adımlık süreç. Isaacson, yöneticilerin toplantılarda bu adımları neredeyse ezbere mırıldandığını anlatıyor. Kitaptaki haliyle adımlar şöyle:
1. Her gereksinimi sorgula. Her gereksinimin yanında onu koyan kişinin adı olmalı. Bir departman değil, bir insan. Gereksinim akıllı birinden geldiyse daha da dikkatli ol, çünkü onu sorgulama ihtimalin düşük.
2. Yapabildiğin her parçayı ve süreci sil. Bazılarını sonra geri eklemen gerekebilir. Sildiklerinin yaklaşık yüzde 10'unu geri eklemiyorsan yeterince silmemişsin demektir.
3. Basitleştir ve optimize et. Ama ancak silme adımından sonra. Musk'a göre akıllı bir mühendisin en sık yaptığı hata, hiç var olmaması gereken bir şeyi optimize etmek.
4. Döngü süresini hızlandır. Her süreç hızlandırılabilir, ama ilk üç adım yapılmadan hızlandırmak yanlış şeyi daha hızlı yapmak demek.
5. Otomatikleştir. Bu en sona kalıyor. Musk, Tesla'nın Model 3 üretimindeki sıkıntılarda sırayı tersten uyguladığını, önce otomasyona gittiğini ve bunun pahalıya patladığını anlatıyor.
Algoritmanın ardından kitapta bir dizi ek kural geliyor. En çok alıntılananları şu ikisi: çılgınca bir aciliyet duygusu bizim çalışma ilkemizdir ve tek kurallar fizik yasalarının koyduğu kurallardır, geri kalan her şey tavsiyedir. Diğerleri de yöneticiler için iyi bir kontrol listesi: teknik yöneticiler işin içinde olmalı, eleştiriyi engelleyen samimiyete dikkat edin, yanılmak sorun değil ama emin bir şekilde yanılmak sorun, kendi yapmayacağınız bir şeyi kimseden istemeyin, ara kademeleri atlayarak toplantı yapın ve beceriden önce tutuma göre işe alın.
Otomotiv tedarik tarafında çalışan biri olarak en çok işime yarayan kavram aptallık endeksi (idiot index) oldu. Kitaptaki tanımla bir parçanın toplam maliyetinin hammaddesinin maliyetine oranı. Kitaptaki örnekte 100 dolarlık alüminyumdan yapılan bir parça bin dolara mal oluyorsa bu oran 10 çıkıyor ve bu, tasarımın fazla karmaşık ya da sürecin verimsiz olduğunu gösteriyor. Isaacson bu bakışı Musk'ın SpaceX'i kurmadan önce roket maliyetlerini kendisinin hesapladığı döneme bağlıyor. Kendi tedarik zincirimize bu gözle baktığımızda hiç sorgulanmamış birkaç kalem bulduk, o yüzden bu bölümü özellikle öneririm.
Kitabın diğer yüzü çalışma kültürü. Isaacson, Musk'ın yılda en az iki üç kez herkesi bir hedefe kilitlediği yüklenme dönemlerini (surge) anlatıyor. Kitaptan yayımlanan bir alıntıda 2021'de bir cuma gecesi Starship rampasını boş bulan Musk'ın, iticiyle gemiyi on gün içinde rampada üst üste koydurduğu anlatılıyor; Isaacson bu çabanın biraz da anlamsız olduğunu not ediyor. Tesla'da 2017 ve 2018'deki üretim krizinde fabrikada haftalarca kalması, en sevdiği değerin hardcore olması ve Grimes'ın iblis modu (demon mode) dediği ruh hali de kitapta uzun uzun var. Grimes bunu çok kaos yaratıyor ama işi de bitiriyor diye anlatıyor. Isaacson bu tarafı övmüyor, bedelini de gösteriyor. Ekiplerin tükenmesi, ani kararlar, sonradan yanlış olduğu kabul edilen hamleler kitapta açık açık yazıyor.
Çocukluk bölümleri kitabın en sert kısımları. Musk on iki yaşında, Güney Afrika'da veldskool denen ve kitapta Sineklerin Tanrısı'nın paramiliter bir versiyonu diye anlatılan bir hayatta kalma kampına gönderiliyor. Okulda bir zorbanın saldırısı yüzünden yıllarca ameliyat olmak zorunda kalıyor, babası Errol ile ilişkisi ise kitabın ana temalarından biri. Isaacson, Musk'ın içindeki o karanlık tarafı ve risk iştahını bu yıllara bağlıyor. Ailenin sloganı da kitapta geçiyor: tehlikeli yaşa, ama dikkatli.
Eleştiriler de var ve bence okumadan önce bilmek lazım. New York Times'tan Jennifer Szalai Isaacson'ın Musk'a karşı fazla sabırlı olduğunu yazdı, Los Angeles Times'ta büyük adam anlatısının eskidiği söylendi, The Guardian'da Gary Shteyngart kitabı sıkıcı buldu. Kitapta kaynak gösterimi zayıf diye eleştirenler de oldu. Ben kitabı bir övgü kitabı gibi değil, bir çalışma yöntemi belgesi gibi okumanızı öneririm. Neyi alıp neyi almayacağınıza siz karar verin.
Founders tarafına gelince. David Senra bu kitaptan Ağustos 2025'te 399 numaralı How Elon Works bölümünü yaptı. Kitabı 60 saati aşkın bir sürede okuyup yeniden okuduğunu, 40 sayfalık notunu düzenleyip Elon'un nasıl çalıştığıyla ilgili olmayan her şeyi sildiğini anlatıyor; yani bölüm doğrudan algoritma, aciliyet ve ekip yönetimi üzerine kurulu. Senra'nın Musk ile ilgili daha eski bölümleri de var. 2016'da yayımlanan ilk bölümü, yani 1 numara, Ashlee Vance'in Elon Musk kitabı üzerine; aynı kitaba 2018'de 30 numaralı bölümde geri döndü. 172 ve 369 numaralı bölümler Eric Berger'in SpaceX'in ilk yıllarını anlatan Liftoff kitabından, 233 numara ise PayPal'ın kuruluşunu anlatan The Founders kitabından. Biyografiyi okumadan önce 399'u dinlemek, kitabı hangi gözle okuyacağınızı belirlemek için iyi bir başlangıç.
Kitabı okuyanlar varsa en çok hangi bölümün işinize yaradığını merak ediyorum. Benim için algoritma ve aptallık endeksi kitabın parasını tek başına çıkardı.
8 0 yorum