@tolgaerdem
· 6 saat önce
oyuncuların en çok aynı seçimi yaptıklarında kazandığı oyunlara koordinasyon oyunu denir. trafikte sağdan mı soldan mı gidileceği klasik örnektir; herkes sağdan da gitse soldan da gitse sorun yoktur, sorun karışık durumdadır. oyun teorisi açısından ilginç olan, birden fazla nash dengesi bulunması ve oyunun kendisinin hangisine gidileceğini söylememesidir. filozof david lewis 1969'da yayımlanan convention kitabında toplumsal uzlaşımları tam olarak bu tür oyunların kendiliğinden oturmuş çözümleri olarak tanımladı.
bir türü literatürde kadın erkek savaşı diye anılır, ama iş dünyasındaki haliyle anlatalım. iki şirket ortak bir ürün çıkaracak; a şirketi kendi dosya biçimini, b şirketi kendininkini kullanmak istiyor. a'nın biçiminde anlaşırlarsa a 3, b 2 kazanır. b'ninkinde anlaşırlarsa a 2, b 3 kazanır. anlaşamazlarsa ürün çıkmaz ve ikisi de 0 alır. iki denge de anlaşamamaktan iyidir, ama hangisine gidileceği bir pazarlık konusudur. saf koordinasyon oyununda ise tercih farkı bile yoktur, tek sorun ötekinin ne yapacağını tahmin etmektir. işte orada schelling noktası devreye girer.
teknoloji pazarlarında koordinasyon oyunu standart savaşı olarak yaşanır ve ağ etkisi işin içine girdiği anda oyun bir tarafa devrilir. 1970'lerin ortasında sony'nin betamax'i ile JVC'nin VHS'i yarıştı. betamax'in görüntü kalitesinin daha iyi olduğu sık söylenir, ama VHS'in daha uzun kayıt süresi ve çok sayıda üreticiye lisans verilmesi kiralama dükkânlarını, film stüdyolarını ve sonunda kullanıcıları ona çekti. 2000'lerin sonunda blu-ray ile HD DVD arasındaki yarış toshiba'nın 2008 şubatında HD DVD'den çekilmesiyle bitti. bu yarışlarda her kullanıcı ötekilerin seçeceğini seçmeye çalışır, çünkü içerik, yedek parça ve servis çoğunluğun standardında daha kolay bulunur. bu yüzden erken yayılma, lisans politikası ve tamamlayıcı ürünler çoğu zaman teknik üstünlükten daha belirleyicidir ve kazanan çoğu kez pazarın büyük kısmını alır. ilk hamle avantajı da en çok bu tür pazarlarda anlam kazanır.
elektronik ürün danışmanlığında bu oyunu en çok şarj ve bağlantı standartlarında görüyorum. AB'nin ortak şarj düzenlemesiyle 2024 sonundan itibaren telefonlar başta olmak üzere birçok cihazda USB-C zorunlu hale geldi, apple da 2023'te iphone 15 ile USB-C'ye geçti. burada piyasanın tek başına geç ulaşacağı bir dengeyi bir düzenleyici seçip herkesi oraya taşıdı. müşterilerimle yeni bir cihazda hangi konektörü, hangi kablosuz protokolü seçeceklerini konuşurken ilk sorduğum soru teknik değil; tedarikçiler, aksesuar üreticileri ve kullanıcılar şu anda hangi dengede bekliyor?
sık anılan bir örnek QWERTY klavyedir. iktisatçı paul david 1985'te bu düzenin daha verimli alternatiflere rağmen tarihsel bir kazayla kilitlendiğini savundu; stan liebowitz ve stephen margolis ise daha verimli alternatif iddiasının zayıf kanıtlara dayandığını gösterdi. ders şu ki kilitlenme gerçek bir olgudur ama 'kötü standart kazandı' hikâyelerinin her biri ayrıca sınanmalıdır. koordinasyon oyununu mahkum ikilemi ile de karıştırmamak gerek; orada herkesin tek başına iyi sonuçtan sapmaya çıkarı vardır, burada herkes iyi sonuca gitmek ister ama nereye gidileceğini bilemez. iki taraf aynı dengeyi isteyip birbirine güvenemiyorsa ortaya çıkan özel durum geyik avıdır.
devamını oku →
bir türü literatürde kadın erkek savaşı diye anılır, ama iş dünyasındaki haliyle anlatalım. iki şirket ortak bir ürün çıkaracak; a şirketi kendi dosya biçimini, b şirketi kendininkini kullanmak istiyor. a'nın biçiminde anlaşırlarsa a 3, b 2 kazanır. b'ninkinde anlaşırlarsa a 2, b 3 kazanır. anlaşamazlarsa ürün çıkmaz ve ikisi de 0 alır. iki denge de anlaşamamaktan iyidir, ama hangisine gidileceği bir pazarlık konusudur. saf koordinasyon oyununda ise tercih farkı bile yoktur, tek sorun ötekinin ne yapacağını tahmin etmektir. işte orada schelling noktası devreye girer.
teknoloji pazarlarında koordinasyon oyunu standart savaşı olarak yaşanır ve ağ etkisi işin içine girdiği anda oyun bir tarafa devrilir. 1970'lerin ortasında sony'nin betamax'i ile JVC'nin VHS'i yarıştı. betamax'in görüntü kalitesinin daha iyi olduğu sık söylenir, ama VHS'in daha uzun kayıt süresi ve çok sayıda üreticiye lisans verilmesi kiralama dükkânlarını, film stüdyolarını ve sonunda kullanıcıları ona çekti. 2000'lerin sonunda blu-ray ile HD DVD arasındaki yarış toshiba'nın 2008 şubatında HD DVD'den çekilmesiyle bitti. bu yarışlarda her kullanıcı ötekilerin seçeceğini seçmeye çalışır, çünkü içerik, yedek parça ve servis çoğunluğun standardında daha kolay bulunur. bu yüzden erken yayılma, lisans politikası ve tamamlayıcı ürünler çoğu zaman teknik üstünlükten daha belirleyicidir ve kazanan çoğu kez pazarın büyük kısmını alır. ilk hamle avantajı da en çok bu tür pazarlarda anlam kazanır.
elektronik ürün danışmanlığında bu oyunu en çok şarj ve bağlantı standartlarında görüyorum. AB'nin ortak şarj düzenlemesiyle 2024 sonundan itibaren telefonlar başta olmak üzere birçok cihazda USB-C zorunlu hale geldi, apple da 2023'te iphone 15 ile USB-C'ye geçti. burada piyasanın tek başına geç ulaşacağı bir dengeyi bir düzenleyici seçip herkesi oraya taşıdı. müşterilerimle yeni bir cihazda hangi konektörü, hangi kablosuz protokolü seçeceklerini konuşurken ilk sorduğum soru teknik değil; tedarikçiler, aksesuar üreticileri ve kullanıcılar şu anda hangi dengede bekliyor?
sık anılan bir örnek QWERTY klavyedir. iktisatçı paul david 1985'te bu düzenin daha verimli alternatiflere rağmen tarihsel bir kazayla kilitlendiğini savundu; stan liebowitz ve stephen margolis ise daha verimli alternatif iddiasının zayıf kanıtlara dayandığını gösterdi. ders şu ki kilitlenme gerçek bir olgudur ama 'kötü standart kazandı' hikâyelerinin her biri ayrıca sınanmalıdır. koordinasyon oyununu mahkum ikilemi ile de karıştırmamak gerek; orada herkesin tek başına iyi sonuçtan sapmaya çıkarı vardır, burada herkes iyi sonuca gitmek ister ama nereye gidileceğini bilemez. iki taraf aynı dengeyi isteyip birbirine güvenemiyorsa ortaya çıkan özel durum geyik avıdır.