Kavramlar Sözlüğü

4.214 başlık· alfabetik liste, sayfa 1/85· tüm sözlük

Kavramlar Kişiler Kurumlar Türk Girişimleri Yabancı Girişimler Donanım Yazılım Diğer Filtreyi kaldır

Tümü a b c ç d e f g h ı i j k l m n o ö p r s ş t u ü v y z 0-9

Kavramlar · 4.214 başlık · sayfa 1/85

inovasyon sistemi1 sayısallaştırıcı1 .apk1 .bat1 .com1 .dmg1 .doc1 .exe1 .hlp 1 .ini1 .ppt1 .sys1 .txt1 .win - 1 .xls1 155 mm top mühimmatı1 1713 hatası1 3d secure1 3pl1 4111 45 nanometer1 45 nanometre1 45 nm1 4691 sayılı kanun1 4d printing1 5746 sayılı ar-ge kanunu1 5746 sayılı kanun1 5s metodu1 70-20-10 kuralı1 70:20:10 modeli1 90 saniye tahliye kuralı1 a check ve c check1 a grubu çalışma ruhsat1 a-cdm1 a-list blog yazarı1 a-list blogger1 a/b testi1 a+ içerik1 a2dp1 a3 raporu1 aac1 aarrr korsan metrikleri1 abap1 abbreviate1 abduktor1 abend1 abm1 abnormal end; abnormal termination1 abonelik modeli1 abonelik ticareti1

1 2 3…83 84 85 ›

Son eklenen tanımlar

tuzaklanmış iyon Kavramlar

@beyazyakali · 2 gün önce

elektrik yükü taşıyan tek tek atomların, yani iyonların, elektromanyetik alanlarla vakum ortamında havada asılı tutulmasına dayanan deney ve hesaplama tekniği. iyonu tutan düzeneğe iyon tuzağı deniyor; en yaygın türü, salınan elektrik alanlarıyla çalışan ve wolfgang paul'un adını taşıyan paul tuzağı. iyonlar lazerlerle neredeyse durana kadar soğutuluyor, ardından yine lazer ya da mikrodalga darbeleriyle iç enerji seviyeleri kontrol ediliyor.

kuantum bilgisayar alanında her iyon bir kübit olarak kullanılıyor. platformun güçlü yanları belli; aynı türden iyonlar doğası gereği özdeş, kuantum durumlarını uzun süre koruyabiliyorlar, işlem doğrulukları yüksek ve bir zincirdeki her iyon diğer her iyonla doğrudan etkileşebiliyor. zayıf yanı kapı işlemlerinin süperiletken devrelere göre yavaş olması ve tek bir tuzakta tutulabilecek iyon sayısının sınırlı kalması; bu yüzden birden fazla tuzağı birbirine bağlayan modüler mimariler üzerinde çalışılıyor.

ticari tarafta ionq ve quantinuum öne çıkıyor, akademide christopher monroe ve duke üniversitesi grupları alanın bilinen adresleri. eylül 2026'da 13 iyonla parçacık fiziğindeki sicim kopmasını canlandıran deney, platformun kuantum simülasyonu için de güçlü bir araç olduğunu gösterdi.

devamını oku →

1 başlığa git

ötegezegen Kavramlar

@beyazyakali · 2 gün önce

güneş dışındaki bir yıldızın çevresinde dolanan ya da hiçbir yıldıza bağlı olmadan uzayda serbestçe dolaşan gezegen. ingilizcede exoplanet. Güneş benzeri bir yıldızın çevresindeki ilk ötegezegen 1995'te Michel Mayor ve Didier Queloz tarafından keşfedildi ve bu buluş 2019 Nobel Fizik Ödülü'nün bir bölümünü getirdi. bugün doğrulanmış ötegezegen sayısı birkaç bini aşmış durumda.

keşif yöntemlerinin çoğu dolaylı. gezegen yıldızının önünden geçerken yıldız ışığında oluşan küçük düşüşü ölçen geçiş yöntemi, gezegenin çekimiyle yıldızın ileri geri salınmasını ölçen dikine hız yöntemi ve kütleçekimsel mikro mercekleme en yaygın olanları. gezegeni doğrudan görüntülemek ise yıldızın parlak ışığını bastıran koronagraf gibi araçlar gerektiriyor ve hala zor.

Kepler ve TESS gibi görevler binlerce aday buldu, james webb uzay teleskobu ise bazı gezegenlerin atmosferindeki molekülleri incelemeye başladı. nancy grace roman uzay teleskobu mikro mercekleme taramasıyla özellikle yıldızlarından uzak ve soğuk gezegenleri bulmayı hedefliyor. alanın uzun vadeli sorusu, Dünya benzeri bir gezegende yaşam izlerine rastlanıp rastlanamayacağı.

devamını oku →

1 başlığa git

parkinson hastalığı Kavramlar

@beyazyakali · 2 gün önce

beynin orta bölgesindeki substantia nigra denen alanda dopamin üreten sinir hücrelerinin yavaş yavaş kaybıyla ortaya çıkan ilerleyici nörolojik hastalık. adını, 1817'de 'titreyen felç' üzerine bir deneme yayımlayan ingiliz hekim james parkinson'dan alıyor. hareket belirtileri genellikle bu hücrelerin önemli bir bölümü kaybedildikten sonra fark ediliyor.

en bilinen belirtileri istirahat halindeki titreme, hareketlerde yavaşlama, kas sertliği ve denge bozukluğu. bunların yanında koku kaybı, uyku sorunları, kabızlık, depresyon ve bilişsel değişiklikler gibi hareket dışı belirtiler de görülüyor; bir kısmı yıllar önce başlayabiliyor. alzheimer'dan sonra en yaygın nörodejeneratif hastalık olarak kabul ediliyor ve dünyada milyonlarca kişiyi etkiliyor.

tedavi bugün belirtileri kontrol etmeye dayanıyor; hastalığın ilerleyişini durduran onaylı bir ilaç yok. temel ilaç levodopa, ona ek ya da alternatif olarak dopamin agonisti ilaçlar, ileri evrede ise derin beyin stimülasyonu kullanılıyor. eylül 2026'da onaylanan tavapadon, farklı bir dopamin reseptörü ailesini hedefleyerek bu listeye yeni bir sınıf ekledi.

devamını oku →

1 başlığa git

e-yakıt Kavramlar

@beyazyakali · 2 gün önce

yenilenebilir elektrikten elde edilen hidrojenin karbondioksitle birleştirilmesiyle üretilen sentetik sıvı ya da gaz yakıtların genel adı. power-to-liquid ya da power-to-x başlığı altında da konuşuluyor. süreç üç adımdan oluşuyor. önce elektrolizör ile yeşil hidrojen üretiliyor, sonra bu hidrojen yakalanmış karbondioksitle sentez gazına dönüştürülüyor, en sonda fischer-tropsch gibi bir sentezle kerosen, dizel ya da metanol elde ediliyor.

havacılıktaki türüne e-SAF deniyor ve en çok onun üzerinde duruluyor. çünkü e-SAF mevcut jet yakıtıyla karıştırılarak motorda ya da havalimanı altyapısında değişiklik gerektirmeden kullanılabiliyor. avrupa birliği bu yakıtları biyolojik olmayan kaynaklı yenilenebilir yakıt kategorisinde tanımlıyor ve refueleu aviation ile onlara ayrı bir alt kota koyuyor.

zayıf noktası verim ve fiyat. elektrikten sıvı yakıta giden yolda enerjinin önemli bir kısmı kayboluyor ve üretim maliyeti fosil yakıtın birkaç katı. bu yüzden e-yakıtı her yerde değil, elektrikle çalışması zor olan uçak ve gemi gibi alanlarda düşünmek gerek; arcadia efuels gibi girişimlerin hedefi de tam bu pazar.

devamını oku →

6 başlığa git

çok eklemli güneş hücresi Kavramlar

@beyazyakali · 2 gün önce

farklı bant aralığına sahip iki ya da daha fazla ışık soğurucu katmanın üst üste yerleştirildiği güneş hücresi. iki katmanlı olanlara genellikle tandem hücre denir. tek katmanlı bir hücre, bant aralığından daha enerjik fotonların fazla enerjisini ısı olarak kaybeder, daha düşük enerjili fotonları ise hiç kullanamaz; çok eklemli yapılarda her katman tayfın kendine uygun kısmını toplayarak bu kayıpları azaltır.

en üstteki geniş bant aralıklı katman mavi ve yüksek enerjili ışığı alır, geri kalanı aşağıya geçirir; alttaki katmanlar daha uzun dalga boylarını değerlendirir. katmanlar seri bağlandığında her birinin ürettiği akımın eşleşmesi gerekir, bu da tasarımı zorlaştıran temel kısıtlardan biri. iii-v grubu yarı iletkenlerden yapılan çok eklemli hücreler uzun süredir uydu ve uzay araçlarında kullanılıyor, ancak maliyetleri yeryüzü uygulamaları için çok yüksek.

perovskit güneş hücresi teknolojisi bu dengeyi değiştirebilir, çünkü perovskitin bant aralığı bileşimle ayarlanabiliyor ve katmanlar ucuz yöntemlerle üretilebiliyor. 2026'da nanjing üniversitesi öncülüğündeki bir ekip, tamamen perovskitten oluşan üç eklemli bir hücrede yüzde 30,1 verime ulaştı; silisyum üzerine perovskit tandem yapılar ise ticarileşmeye en yakın seçenek olarak görülüyor.

devamını oku →

0 başlığa git

biyofilm Kavramlar

@beyazyakali · 2 gün önce

bakterilerin ve diğer mikroorganizmaların bir yüzeye tutunarak, kendi salgıladıkları yapışkan bir madde içinde topluluk halinde yaşadığı yapı. diş plağı, su borularının iç yüzeyindeki kaygan tabaka ve tıbbi cihazların üzerinde oluşan enfeksiyon odakları bilinen örnekler.

biyofilm içindeki bakteriler, serbest yüzen hallerine göre antibiyotiklere ve bağışıklık sistemine karşı çok daha dayanıklıdır. bunun birkaç nedeni var. çevreleyen matris ilacın içeri girmesini yavaşlatır, topluluğun derinlerindeki bakteriler yavaş büyüdüğü için büyümeyi hedef alan ilaçlardan daha az etkilenir ve yakın temas direnç genlerinin aktarımını kolaylaştırır. kalıcı kateter, protez ve implant enfeksiyonlarının tedavisinin zor olmasının temel sebebi budur.

biyofilm yalnızca tıbbi bir sorun değil. gıda üretim hatlarında, soğutma kulelerinde ve gemi gövdelerinde de verim kaybına, korozyona ve hijyen sorunlarına yol açar. 2026'da stanford üniversitesi'nde aktif öğrenme ile bulunan sentetik polimerlerden birinin biyofilmlere karşı belirgin etki göstermesi, antibiyotik direnci tartışmasında bu yüzden dikkat çekti.

devamını oku →

0 başlığa git

tokenizasyon Kavramlar

@beyazyakali · 2 gün önce

bir varlığın ya da hakkın, blockchain gibi dağıtık bir defter üzerinde dijital bir token ile temsil edilmesi. gayrimenkul, tahvil, fon payı, emtia, sanat eseri ya da bir faturadan doğan alacak gibi gerçek dünyadaki varlıklar bu yolla küçük parçalara bölünüp dijital ortamda el değiştirebilir hale getiriliyor. sektörde bu konu gerçek dünya varlıkları, kısaca rwa başlığıyla anılıyor.

vaat edilen faydalar daha hızlı takas, gün boyu işlem, aracı sayısının azalması ve küçük yatırımcıya pahalı varlıklarda pay sahibi olma imkânı. büyük varlık yöneticilerinin tokenize para piyasası fonları ve bankaların tokenize mevduat denemeleri, konunun spekülatif kripto varlık dünyasından kurumsal finansa geçtiğini gösteriyor.

kelime başka alanlarda farklı anlamlara da geliyor. ödeme güvenliğinde kart numarası gibi hassas bir verinin anlamsız bir referansla değiştirilmesine de tokenizasyon deniyor; büyük dil modeli tarafında ise metnin token denen küçük parçalara bölünmesini anlatıyor. finanstaki anlamıyla asıl sınav hukuki; tokenın temsil ettiği hakkın mahkemede de geçerli olması gerekiyor. fintek girişimlerinin saklama ve ödeme altyapısında bankalarla işbirliği arayışı da bundan.

devamını oku →

2 başlığa git

protein tasarımı Kavramlar

@beyazyakali · 2 gün önce

doğada bulunmayan, belirli bir işi yapacak yeni proteinlerin bilgisayar yardımıyla tasarlanması. proteinler amino asit zincirlerinden oluşur ve zincirin katlanarak aldığı üç boyutlu şekil, proteinin neye bağlanacağını ve ne iş göreceğini belirler. tasarım problemi bu ilişkiyi tersinden çözmeye çalışır, istenen işlevden yola çıkıp onu sağlayacak diziyi bulmak ister.

alan uzun süre fizik temelli hesaplamalarla ilerledi; Washington Üniversitesi'nden David Baker'ın laboratuvarı bu dönemin öncüsü oldu. google deepmind'ın AlphaFold'u ile yapı tahmini büyük ölçüde çözülünce, derin öğrenme tabanlı üretici modeller tasarım tarafını da hızlandırdı. 2024 Nobel Kimya Ödülü'nün Baker, Demis Hassabis ve John Jumper arasında paylaştırılması bu dönüşümün tescili sayılabilir.

uygulamalar ilaç, aşı, enzim ve tanı kitleri gibi alanlarda yoğunlaşıyor; hastalık hedeflerine yapışan bağlayıcı proteinler en çok çalışılan örneklerden. aynı güç kötüye kullanım riskini de getirdiği için alan biyogüvenlik tartışmalarının ortasında duruyor ve tasarlanan proteinlere dijital filigran eklemek gibi yeni önlemler deneniyor.

devamını oku →

5 başlığa git

jeotermal enerji Kavramlar

@beyazyakali · 2 gün önce

yerkürenin iç ısısından elde edilen enerji. bu ısı, gezegen oluşurken kalan ısı ile yerkabuğundaki radyoaktif elementlerin bozunmasından besleniyor ve insan ölçeğinde tükenmez sayılıyor. kullanım biçimi sıcaklığa göre değişiyor; yüksek sıcaklıklı rezervuarlardan buhar ya da sıcak su çekilip elektrik üretiliyor, daha ılık kaynaklar sera, konut ve termal tesis ısıtmasında, yer kaynaklı ısı pompaları da bina iklimlendirmesinde kullanılıyor.

güneş ve rüzgardan farkı kesintisiz olması. bir jeotermal santral hava durumundan bağımsız, gece gündüz sabit güçte çalışabiliyor; bu yüzden şebekede baz yük kaynağı olarak değerli. dezavantajları da bilinen şeyler, sondaj maliyeti yüksek, rezervuarın gerçek kapasitesi ancak kuyular açıldıktan sonra anlaşılıyor ve bazı sahalarda akışkandaki gazlar ile mineraller ayrıca yönetilmesi gereken bir sorun.

türkiye, aydın, denizli ve manisa çevresindeki büyük menderes ve gediz grabenleri sayesinde jeotermal elektrikte dünyanın önde gelen ülkeleri arasında, ancak kurulu gücün tamamına yakını doğal hidrotermal rezervuarlara dayanıyor. gelişmiş jeotermal sistem teknolojisi, fervo energy örneğinde olduğu gibi doğal su rezervuarı olmayan sıcak kayaçları da üretime açma vaadi taşıyor; bu da yerli sondaj ve ekipman şirketleri için yeni bir alan demek.

devamını oku →

0 başlığa git

cer sistemi Kavramlar

@beyazyakali · 2 gün önce

bir raylı aracı hareket ettiren tahrik sisteminin genel adı; 'cer' kelimesi çekme anlamından geliyor. elektrikli trenlerde bu sistem, katenerden pantograf ile alınan elektriği uygun gerilime indiren transformatörden, akımı motorların istediği biçime çeviren cer dönüştürücüsünden, yani güç elektroniğinden, ve tekerlekleri döndüren cer motorlarından oluşuyor. frenlemede motorların jeneratör gibi çalışıp enerjiyi hatta geri verdiği rejeneratif fren de bu sistemin parçası.

modern cer dönüştürücüleri yüksek akımı çok hızlı anahtarlayan güç yarı iletkenleriyle çalışıyor, motor kontrol yazılımı da trenin kalkış, hızlanma ve tutunma davranışını belirliyor. bu yüzden cer sistemi bir trenin hem performansını hem de enerji verimliliğini doğrudan belirleyen ve dışa en bağımlı kalınan alt sistemlerden biri.

türkiye'de milli hızlı tren projesinde cer sistemi ile tren kontrol ve yönetim sistemi aselsan iş birliğiyle geliştiriliyor, seri üretimi ise türasaş üstleniyor. savunma elektroniğindeki güç dönüştürücü ve gömülü yazılım birikiminin sivil ulaşıma aktarılması bu açıdan ilginç; aynı yetkinlik metro, tramvay ve elektrikli otobüs tahrik sistemlerinde de karşılık buluyor.

devamını oku →

1 başlığa git

Teşekkürler!

İnovasyon ve Girişimcilik Sözlüğü