@navigator
· 5 saat önce
baskın strateji, rakipler ne yaparsa yapsın bir oyuncuya öteki hamlelerinden daha iyi sonuç veren hamle. rakip a'yı seçse de b'yi seçse de senin x hamlen y'den daha çok kazandırıyorsa x baskın, y ise baskılanmış stratejidir. kesin baskınlıkta hamle her durumda daha iyidir. zayıf baskınlıkta ise hiçbir durumda daha kötü değildir ve en az bir durumda daha iyidir. kavram oyun teorisinin en sezgisel araçlarından biridir ve bir oyunu çözerken bakılacak ilk yerdir. baskın bir hamlen varsa rakibinin ne düşündüğünü tahmin etmene gerek kalmaz.
finans ve şirket kuruluşu işleriyle uğraşırken en net örneği ihale dosyalarında görüyorum. vickrey açık artırmasında, yani kapalı zarfla teklif verilip kazananın ikinci en yüksek teklifi ödediği ihalede, mala biçtiğin gerçek değeri yazmak baskın stratejidir. sayılarla bakalım. bir makine senin için 100 bin lira değerinde. 120 bin yazarsan ve ikinci en yüksek teklif 110 bin ise kazanır, 110 bin öder ve 10 bin zarar edersin; 100 bin yazsaydın kaybederdin ama zarar etmezdin. 80 bin yazarsan ve ikinci teklif 90 bin ise ihaleyi kaçırırsın, oysa 100 bin yazsan 90 bin ödeyip 10 bin kâr edecektin. hangi senaryoyu denersen dene, gerçek değeri yazmak hiçbir durumda daha kötü sonuç vermez. william vickrey bunu 1961'de gösterdi ve 1996'da nobel ekonomi ödülünü aldı.
mahkum ikilemi baskın stratejinin en ünlü vitrinidir. iki şüpheliden her biri için itiraf etmek, öteki ne yaparsa yapsın daha kısa ceza getirir. ikisi de baskın stratejisini oynar ve ikisi birden susmuş olsalardı alacaklarından daha ağır ceza alırlar. buradan çıkan ders açık; bireysel olarak tartışmasız doğru olan hamle toplu olarak kötü bir sonuç doğurabilir. herkesin baskın strateji oynadığı sonuç bir nash dengesidir ama pareto optimalliği garantisi taşımaz.
çoğu oyunda baskın strateji yoktur, ama baskılanmış hamleleri elemek yine işe yarar. yinelemeli eleme denilen yöntemde önce kimsenin akıllıca oynamayacağı hamleler çıkarılır, sonra rakibin de bunu bildiği varsayılarak kalan seçeneklere yeniden bakılır. ortalamanın üçte ikisini tahmin etme oyunu bunun güzel bir sınavıdır. herkes 0 ile 100 arasında bir sayı yazar ve ortalamanın üçte ikisine en yakın olan kazanır. 67'nin üstü baskılanmıştır; herkes bunu bilirse 45'in üstü de elenir ve zincir sıfıra kadar iner. rosemarie nagel'in 1995'te yayımladığı deneylerde katılımcılar sıfıra gitmedi, çoğu bir iki adım düşünüp durdu. yani teoride doğru olan hamle, rakiplerin ne kadar ileri düşündüğünü hesaba katmadan pratikte kazandırmaz.
girişimcilikte baskın strateji düşüncesi en çok fiyatlama ve ürün kararlarında işe yarar. müşterine iyi hizmet vermek, rakip fiyat kırsa da kırmasa da sana kazandırıyorsa bu baskın bir hamledir ve rakip analizi için saatler harcamana gerek yoktur. ama dikkat; tablodaki kazançlar gerçeği yansıtmıyorsa baskınlık da yanıltır. birçok kişi uzun vadeli etkileri, yani tekrarlanan oyunlarda itibarın değerini hesaba katmadığı için kısa vadeli bir hamleyi baskın sanır. tek seferlik bir alışverişte müşteriyi kazıklamak baskın görünebilir, aynı müşteri her ay geliyorsa artık değildir. vergi danışmanlığında da sık gördüğüm bir şey bu; bu yıl kâr gösteren kestirme yol, gelecek yılların denetim riskini tabloya koymayınca cazip görünür.
finans ve şirket kuruluşu işleriyle uğraşırken en net örneği ihale dosyalarında görüyorum. vickrey açık artırmasında, yani kapalı zarfla teklif verilip kazananın ikinci en yüksek teklifi ödediği ihalede, mala biçtiğin gerçek değeri yazmak baskın stratejidir. sayılarla bakalım. bir makine senin için 100 bin lira değerinde. 120 bin yazarsan ve ikinci en yüksek teklif 110 bin ise kazanır, 110 bin öder ve 10 bin zarar edersin; 100 bin yazsaydın kaybederdin ama zarar etmezdin. 80 bin yazarsan ve ikinci teklif 90 bin ise ihaleyi kaçırırsın, oysa 100 bin yazsan 90 bin ödeyip 10 bin kâr edecektin. hangi senaryoyu denersen dene, gerçek değeri yazmak hiçbir durumda daha kötü sonuç vermez. william vickrey bunu 1961'de gösterdi ve 1996'da nobel ekonomi ödülünü aldı.
mahkum ikilemi baskın stratejinin en ünlü vitrinidir. iki şüpheliden her biri için itiraf etmek, öteki ne yaparsa yapsın daha kısa ceza getirir. ikisi de baskın stratejisini oynar ve ikisi birden susmuş olsalardı alacaklarından daha ağır ceza alırlar. buradan çıkan ders açık; bireysel olarak tartışmasız doğru olan hamle toplu olarak kötü bir sonuç doğurabilir. herkesin baskın strateji oynadığı sonuç bir nash dengesidir ama pareto optimalliği garantisi taşımaz.
çoğu oyunda baskın strateji yoktur, ama baskılanmış hamleleri elemek yine işe yarar. yinelemeli eleme denilen yöntemde önce kimsenin akıllıca oynamayacağı hamleler çıkarılır, sonra rakibin de bunu bildiği varsayılarak kalan seçeneklere yeniden bakılır. ortalamanın üçte ikisini tahmin etme oyunu bunun güzel bir sınavıdır. herkes 0 ile 100 arasında bir sayı yazar ve ortalamanın üçte ikisine en yakın olan kazanır. 67'nin üstü baskılanmıştır; herkes bunu bilirse 45'in üstü de elenir ve zincir sıfıra kadar iner. rosemarie nagel'in 1995'te yayımladığı deneylerde katılımcılar sıfıra gitmedi, çoğu bir iki adım düşünüp durdu. yani teoride doğru olan hamle, rakiplerin ne kadar ileri düşündüğünü hesaba katmadan pratikte kazandırmaz.
girişimcilikte baskın strateji düşüncesi en çok fiyatlama ve ürün kararlarında işe yarar. müşterine iyi hizmet vermek, rakip fiyat kırsa da kırmasa da sana kazandırıyorsa bu baskın bir hamledir ve rakip analizi için saatler harcamana gerek yoktur. ama dikkat; tablodaki kazançlar gerçeği yansıtmıyorsa baskınlık da yanıltır. birçok kişi uzun vadeli etkileri, yani tekrarlanan oyunlarda itibarın değerini hesaba katmadığı için kısa vadeli bir hamleyi baskın sanır. tek seferlik bir alışverişte müşteriyi kazıklamak baskın görünebilir, aynı müşteri her ay geliyorsa artık değildir. vergi danışmanlığında da sık gördüğüm bir şey bu; bu yıl kâr gösteren kestirme yol, gelecek yılların denetim riskini tabloya koymayınca cazip görünür.