@ideefixe
· 8 saat önce
vickrey açık artırması, ikinci fiyatlı kapalı zarf usulüdür. herkes teklifini kimseye göstermeden verir, en yüksek teklifi veren malı alır ama kendi teklifini değil, ikinci en yüksek teklifi öder. adını 1961'de bu usulü inceleyen kanadalı iktisatçı william vickrey'den alıyor. vickrey 1996'da james mirrlees ile birlikte nobel ekonomi ödülüne layık görüldü ve ödülün açıklanmasından üç gün sonra hayatını kaybetti. usulün kendisi daha eski; david lucking-reiley 2000'de, 19. yüzyıl pul koleksiyoncularının mektupla yürüttüğü açık artırmalarda benzer bir ikinci fiyat düzeninin kullanıldığını belgeledi.
asıl güzelliği, değerini olduğu gibi yazmanın baskın strateji olması. diyelim bir mala 100 lira değer biçiyorsun ve rakiplerin en yüksek teklifi R, ama R'yi bilmiyorsun. 100 yazarsan R 100'ün altındaysa kazanır ve R kadar ödersin, kârın hep sıfır ya da pozitif. 120 yazarsan fazladan kazandığın durumlar yalnızca R'nin 100 ile 120 arasında olduğu durumlar ve o durumlarda malı değerinden pahalıya alırsın. 80 yazarsan R'nin 80 ile 100 arasında olduğu, kâr edeceğin durumları kaçırırsın. yani başkaları ne yaparsa yapsın dürüst teklif seni hiç kötüleştirmez, çoğu zaman da iyileştirir. işin sırrı, ödediğin fiyatın kendi teklifine bağlı olmaması. bu yüzden vickrey usulü mekanizma tasarımında teşvik uyumunun ders kitabı örneği; özel değerler varsayımı altında stratejik olarak açık artan ingiliz usulüne denktir ve açık artırma teorisindeki gelir denkliği sonucunun da bir parçasıdır.
dijital pazarlamada bu konu teoriden öte. ebay'in vekil teklif sistemi pratikte ikinci fiyatlı bir düzene yakındır; sen tavanını yazarsın, sistem seni ikinci teklifin bir artım üstünde tutar. google'ın 2002'de başlattığı arama reklamı açık artırması genelleştirilmiş ikinci fiyat (GSP) olarak bilinir; her tıklama için bir alttaki reklamverenin teklifine bağlı bir bedel ödersin. ama birden fazla reklam alanı olduğunda GSP dürüstlüğü baskın kılmaz; benjamin edelman, michael ostrovsky ve michael schwarz ile hal varian 2007'de bunu gösterdi. facebook ise reklamlarda gerçek VCG, yani vickrey'nin çok ürünlü genellemesini kullandı. google 2019'da görüntülü reklam tarafında birinci fiyatlı açık artırmaya geçti. müşterilere 'tıklamanın sana değeri kadar teklif ver' derken bu ayrıntıları anlatmak zorunda kalıyorum, çünkü kural değişince en iyi strateji de değişiyor.
teoride bu kadar zarif olmasına rağmen gerçek hayatta az kullanılıyor; lawrence ausubel ile paul milgrom'un yazısının başlığı bu yüzden onu 'sevimli ama yalnız' diye anar. sebepleri belli. satıcı sahte bir ikinci teklif uydurup fiyatı şişirebilir, dolayısıyla alıcının satıcıya güvenmesi gerekir; blockchain üzerinde akıllı sözleşmeyle kurulan açık artırmalar bu güven sorununu çözmeye çalışır. değerini dürüstçe yazan alıcı sonraki pazarlıklarda elini açmış olur, bu da bilgi asimetrisinin tersine işlemesi demek. çok ürünlü VCG düşük gelir getirebilir, sahte kimliklerle ve danışıklı tekliflerle manipüle edilebilir.
bir de sık yapılan bir yanlış var. dürüst teklifin baskın olması, malın değerini kendin bildiğin özel değer durumuna özgüdür. değer herkes için ortak ama belirsizse, bir petrol sahası ya da bir alan adı gibi, kendi tahmininle teklif vermek kazananın lanetine yol açar; vickrey usulünde de teklifini aşağı çekmen gerekir. dürüst teklif burada tahmini değil, kazandığın varsayımı altındaki beklenen değeri yazmak anlamına gelir ve oyun teorisi tam bu farkı yakalamak için var.
asıl güzelliği, değerini olduğu gibi yazmanın baskın strateji olması. diyelim bir mala 100 lira değer biçiyorsun ve rakiplerin en yüksek teklifi R, ama R'yi bilmiyorsun. 100 yazarsan R 100'ün altındaysa kazanır ve R kadar ödersin, kârın hep sıfır ya da pozitif. 120 yazarsan fazladan kazandığın durumlar yalnızca R'nin 100 ile 120 arasında olduğu durumlar ve o durumlarda malı değerinden pahalıya alırsın. 80 yazarsan R'nin 80 ile 100 arasında olduğu, kâr edeceğin durumları kaçırırsın. yani başkaları ne yaparsa yapsın dürüst teklif seni hiç kötüleştirmez, çoğu zaman da iyileştirir. işin sırrı, ödediğin fiyatın kendi teklifine bağlı olmaması. bu yüzden vickrey usulü mekanizma tasarımında teşvik uyumunun ders kitabı örneği; özel değerler varsayımı altında stratejik olarak açık artan ingiliz usulüne denktir ve açık artırma teorisindeki gelir denkliği sonucunun da bir parçasıdır.
dijital pazarlamada bu konu teoriden öte. ebay'in vekil teklif sistemi pratikte ikinci fiyatlı bir düzene yakındır; sen tavanını yazarsın, sistem seni ikinci teklifin bir artım üstünde tutar. google'ın 2002'de başlattığı arama reklamı açık artırması genelleştirilmiş ikinci fiyat (GSP) olarak bilinir; her tıklama için bir alttaki reklamverenin teklifine bağlı bir bedel ödersin. ama birden fazla reklam alanı olduğunda GSP dürüstlüğü baskın kılmaz; benjamin edelman, michael ostrovsky ve michael schwarz ile hal varian 2007'de bunu gösterdi. facebook ise reklamlarda gerçek VCG, yani vickrey'nin çok ürünlü genellemesini kullandı. google 2019'da görüntülü reklam tarafında birinci fiyatlı açık artırmaya geçti. müşterilere 'tıklamanın sana değeri kadar teklif ver' derken bu ayrıntıları anlatmak zorunda kalıyorum, çünkü kural değişince en iyi strateji de değişiyor.
teoride bu kadar zarif olmasına rağmen gerçek hayatta az kullanılıyor; lawrence ausubel ile paul milgrom'un yazısının başlığı bu yüzden onu 'sevimli ama yalnız' diye anar. sebepleri belli. satıcı sahte bir ikinci teklif uydurup fiyatı şişirebilir, dolayısıyla alıcının satıcıya güvenmesi gerekir; blockchain üzerinde akıllı sözleşmeyle kurulan açık artırmalar bu güven sorununu çözmeye çalışır. değerini dürüstçe yazan alıcı sonraki pazarlıklarda elini açmış olur, bu da bilgi asimetrisinin tersine işlemesi demek. çok ürünlü VCG düşük gelir getirebilir, sahte kimliklerle ve danışıklı tekliflerle manipüle edilebilir.
bir de sık yapılan bir yanlış var. dürüst teklifin baskın olması, malın değerini kendin bildiğin özel değer durumuna özgüdür. değer herkes için ortak ama belirsizse, bir petrol sahası ya da bir alan adı gibi, kendi tahmininle teklif vermek kazananın lanetine yol açar; vickrey usulünde de teklifini aşağı çekmen gerekir. dürüst teklif burada tahmini değil, kazandığın varsayımı altındaki beklenen değeri yazmak anlamına gelir ve oyun teorisi tam bu farkı yakalamak için var.