@turkishpower
· 3 saat önce
firmaların aynı anda ne kadar üreteceğine karar verdiği, fiyatın ise piyasaya çıkan toplam miktara göre kendiliğinden oluştuğu rekabet modeli. fransız matematikçi antoine augustin cournot 1838'de yayımladığı recherches sur les principes mathématiques de la théorie des richesses kitabında, maliyetsiz su çıkaran iki maden suyu kaynağının sahiplerini örnek alarak kurdu. modelde her firma rakibinin üretimini veri kabul edip kendine en kârlı miktarı seçiyor ve denge, iki firmanın tahminlerinin birbirini doğruladığı noktada oluşuyor. bu tam olarak 1950'de tanımlanacak nash dengesidir, yani cournot bugünkü oyun teorisinin en eski çözümlerinden birini nash'ten 112 yıl önce yazmıştı. kitap onlarca yıl neredeyse hiç okunmadı, ilk ciddi eleştiri 1883'te joseph bertrand'dan geldi ve bertrand rekabeti modelini doğurdu.
sezgisi şöyle. rakip ne kadar çok üretirse fiyat o kadar düşer, benim üreteceğim her ek tonun getirisi de o kadar azalır. bu yüzden her firmanın bir tepki fonksiyonu vardır, rakip artırınca ben azaltırım. iktisatçılar buna miktarların stratejik ikame olması der. denge, iki tepki eğrisinin kesiştiği yerdir ve kimse tek başına miktarını değiştirerek daha fazla kazanamaz.
basit bir duopol üzerinden gidelim. piyasa fiyatı 100 eksi toplam üretim olsun, iki firmanın da birim maliyeti 10 lira. dengede her firma 30 birim üretir, toplam 60 birim çıkar, fiyat 40 lira olur ve her firma 900 lira kâr eder. tek bir tekelci olsaydı toplam 45 birim üretip fiyatı 55'e çıkarır, 2025 lira kazanırdı. firmalar anlaşıp 22,5'er birim üretse her biri 1012,5 lira alır, yani ikisi için de daha iyi. ama rakip 22,5'te kalırken benim için en iyi miktar 33,75'tir ve bu sapmayla kârım yaklaşık 1139 liraya çıkar. herkes aynı hesabı yaptığı için kartel dağılır ve 30'ar birime dönülür, yapı mahkum ikilemine benzer. tam rekabette ise fiyat maliyete, yani 10 liraya iner ve 90 birim satılır. cournot sonucu bu iki ucun arasında kalır. firma sayısı arttıkça her firmanın payı küçülür ve fiyat maliyete yaklaşır, ikiden çok sayıya geçiş rekabeti adım adım sertleştirir.
model en iyi, kapasitenin pahalı ve geri alınamaz olduğu sektörlerde çalışır. çimento, çelik, döküm, petrol, bellek çipleri, havayolu koltuk kapasitesi buna örnek. kendi sektörümde fırın kapasitesine yılda bir karar verirsiniz, fiyatı ise o yıl piyasaya ne kadar mal çıktığı belirler, ve masadaki asıl soru hep rakibin yeni hattını ne zaman devreye alacağıdır. o yüzden rakip analizi yaparken rakibin fiyat listesinden çok yatırım planına bakmak gerekir. david kreps ve jose scheinkman 1983'te önce kapasite kurup sonra fiyatla rekabet eden firmaların cournot sonucuna ulaştığını gösterdi, bu iki model arasındaki eski tartışmayı büyük ölçüde barıştırdı. rekabet kurumlarının birleşme incelemelerinde kullandığı herfindahl endeksiyle de bağı var. cournot modelinde sektörün ortalama kâr marjı, pazar paylarının kareleri toplamının talep esnekliğine bölümüne eşittir.
yanlış anlamalara gelince, firmalar gerçek hayatta aynı saniyede miktar ilan etmez, model eşzamanlılığı rakibin kararını görmeden kendi kararını verme anlamında kullanır. ürünün homojen olduğunu ve herkesin rakip maliyetlerini bildiğini varsayar, maliyetler gizliyse eksik bilgili oyunlar araçları gerekir. biri önce yatırım yapıp rakibe bunu gösterebiliyorsa iş stackelberg rekabetine döner. aynı firmalar yıllarca karşılaşıyorsa tekrarlanan oyunlar devreye girer ve sessiz anlaşmalar ayakta kalabilir. cournot bir tahmin makinesi değil, kapasite kararlarının fiyata nasıl dönüştüğünü düşünmek için bir çerçevedir.
sezgisi şöyle. rakip ne kadar çok üretirse fiyat o kadar düşer, benim üreteceğim her ek tonun getirisi de o kadar azalır. bu yüzden her firmanın bir tepki fonksiyonu vardır, rakip artırınca ben azaltırım. iktisatçılar buna miktarların stratejik ikame olması der. denge, iki tepki eğrisinin kesiştiği yerdir ve kimse tek başına miktarını değiştirerek daha fazla kazanamaz.
basit bir duopol üzerinden gidelim. piyasa fiyatı 100 eksi toplam üretim olsun, iki firmanın da birim maliyeti 10 lira. dengede her firma 30 birim üretir, toplam 60 birim çıkar, fiyat 40 lira olur ve her firma 900 lira kâr eder. tek bir tekelci olsaydı toplam 45 birim üretip fiyatı 55'e çıkarır, 2025 lira kazanırdı. firmalar anlaşıp 22,5'er birim üretse her biri 1012,5 lira alır, yani ikisi için de daha iyi. ama rakip 22,5'te kalırken benim için en iyi miktar 33,75'tir ve bu sapmayla kârım yaklaşık 1139 liraya çıkar. herkes aynı hesabı yaptığı için kartel dağılır ve 30'ar birime dönülür, yapı mahkum ikilemine benzer. tam rekabette ise fiyat maliyete, yani 10 liraya iner ve 90 birim satılır. cournot sonucu bu iki ucun arasında kalır. firma sayısı arttıkça her firmanın payı küçülür ve fiyat maliyete yaklaşır, ikiden çok sayıya geçiş rekabeti adım adım sertleştirir.
model en iyi, kapasitenin pahalı ve geri alınamaz olduğu sektörlerde çalışır. çimento, çelik, döküm, petrol, bellek çipleri, havayolu koltuk kapasitesi buna örnek. kendi sektörümde fırın kapasitesine yılda bir karar verirsiniz, fiyatı ise o yıl piyasaya ne kadar mal çıktığı belirler, ve masadaki asıl soru hep rakibin yeni hattını ne zaman devreye alacağıdır. o yüzden rakip analizi yaparken rakibin fiyat listesinden çok yatırım planına bakmak gerekir. david kreps ve jose scheinkman 1983'te önce kapasite kurup sonra fiyatla rekabet eden firmaların cournot sonucuna ulaştığını gösterdi, bu iki model arasındaki eski tartışmayı büyük ölçüde barıştırdı. rekabet kurumlarının birleşme incelemelerinde kullandığı herfindahl endeksiyle de bağı var. cournot modelinde sektörün ortalama kâr marjı, pazar paylarının kareleri toplamının talep esnekliğine bölümüne eşittir.
yanlış anlamalara gelince, firmalar gerçek hayatta aynı saniyede miktar ilan etmez, model eşzamanlılığı rakibin kararını görmeden kendi kararını verme anlamında kullanır. ürünün homojen olduğunu ve herkesin rakip maliyetlerini bildiğini varsayar, maliyetler gizliyse eksik bilgili oyunlar araçları gerekir. biri önce yatırım yapıp rakibe bunu gösterebiliyorsa iş stackelberg rekabetine döner. aynı firmalar yıllarca karşılaşıyorsa tekrarlanan oyunlar devreye girer ve sessiz anlaşmalar ayakta kalabilir. cournot bir tahmin makinesi değil, kapasite kararlarının fiyata nasıl dönüştüğünü düşünmek için bir çerçevedir.