@ahmeteraslan
· 6 saat önce
iletişim kuramayan insanların ortak bir beklentiye dayanarak aynı seçimde buluşmasını sağlayan, göze batan doğal çözüme schelling noktası ya da odak noktası denir. kavram thomas schelling'in 1960'ta yayımlanan the strategy of conflict kitabından gelir. schelling, birden çok dengesi olan bir koordinasyon oyununda oyun teorisinin matematiğinin hangi dengenin seçileceğini söyleyemediğini, ama insanların çoğu zaman şaşırtıcı bir kolaylıkla aynı yerde buluştuğunu fark etti. bu çalışmalar 2005'te robert aumann ile paylaştığı nobel ekonomi ödülünün gerekçesinde de yer aldı.
en bilinen sorusu şöyleydi. yarın new york'ta biriyle buluşacaksınız ama ne yer ne saat konuşulmuş ve birbirinize ulaşamıyorsunuz, nereye ve ne zaman gidersiniz? sorduğu kişilerin çoğu grand central istasyonunu ve öğle saatini söyledi. herhangi bir pozitif sayı yazmaları istendiğinde en çok 1 seçildi, yazı ile tura arasında seçmeleri istendiğinde büyük çoğunluk, ingilizcede kalıbın ilk kelimesi olan tura tarafında (heads) buluştu. bir parayı paylaşmaları istendiğinde çoğu kişi yarı yarıya bölmeyi önerdi. bu seçeneklerin hiçbirinin matematiksel bir üstünlüğü yok; onları öne çıkaran ortak kültür, emsal, simetri ve göze batmaktır.
müzakerede schelling noktaları her yerde. yurt dışındaki müşterilere hizmet verirken fark ettim ki pazarlıkların büyük kısmı yuvarlak sayılarda biter; saatlik 50 dolar, aylık 5.000 dolar, ya da farkı ikiye bölelim. ortada buluşma teklifi gücünü adaletinden değil, iki tarafın da onu hemen tanımasından alır. bu yüzden ilk teklif önemlidir, ortanın nerede olacağını o belirler. sektör ortalamaları, geçen yılın fiyatı, rakibin liste fiyatı da birer odak noktasıdır. fiyatlandırma psikolojisindeki 99 ile biten fiyatlar başka bir mekanizmayla çalışsa da, bir kategoride herkesin aynı fiyat basamaklarında kümelenmesi bu fikirle yakından ilişkilidir.
odak noktası örtük işbirliğinde de rol oynar. tekrarlanan oyunlarda işbirliğinin hangi düzeyde kurulacağı çoğu zaman herkesin aklına ilk gelen bir noktaya bağlıdır; aynı caddedeki fırınların konuşmadan aynı yuvarlak fiyatta durması gibi. yapay zeka tarafında da ilginç bir araştırma sorusu var; birbirleriyle konuşmadan çalışan dil modelleri ya da yazılım ajanları insanlar gibi ortak odak noktaları bulabiliyor mu? birlikte çalışan ajan sistemleri yaygınlaştıkça bu soru pratik bir soruya dönüşüyor.
kavramın sınırlaması odak noktasının kültüre bağlı olmasıdır. new york'ta herkesin aklına gelen yer grand central iken istanbul'da biri taksim meydanı'nı, diğeri sirkeci garı'nı düşünebilir; farklı geçmişten gelen iki ekip arasında ortak varsayım hiç olmayabilir. ayrıca schelling noktası bir dengeyi seçer ama o dengenin iyi olduğunu garanti etmez; herkesin bildiği kötü bir alışkanlık da güçlü bir odak noktasıdır. geyik avı gibi güvene dayanan oyunlarda ise net bir odak noktası, insanları güvenli ama verimsiz nash dengesinden daha iyisine taşıyabilen en ucuz araçlardan biridir.
en bilinen sorusu şöyleydi. yarın new york'ta biriyle buluşacaksınız ama ne yer ne saat konuşulmuş ve birbirinize ulaşamıyorsunuz, nereye ve ne zaman gidersiniz? sorduğu kişilerin çoğu grand central istasyonunu ve öğle saatini söyledi. herhangi bir pozitif sayı yazmaları istendiğinde en çok 1 seçildi, yazı ile tura arasında seçmeleri istendiğinde büyük çoğunluk, ingilizcede kalıbın ilk kelimesi olan tura tarafında (heads) buluştu. bir parayı paylaşmaları istendiğinde çoğu kişi yarı yarıya bölmeyi önerdi. bu seçeneklerin hiçbirinin matematiksel bir üstünlüğü yok; onları öne çıkaran ortak kültür, emsal, simetri ve göze batmaktır.
müzakerede schelling noktaları her yerde. yurt dışındaki müşterilere hizmet verirken fark ettim ki pazarlıkların büyük kısmı yuvarlak sayılarda biter; saatlik 50 dolar, aylık 5.000 dolar, ya da farkı ikiye bölelim. ortada buluşma teklifi gücünü adaletinden değil, iki tarafın da onu hemen tanımasından alır. bu yüzden ilk teklif önemlidir, ortanın nerede olacağını o belirler. sektör ortalamaları, geçen yılın fiyatı, rakibin liste fiyatı da birer odak noktasıdır. fiyatlandırma psikolojisindeki 99 ile biten fiyatlar başka bir mekanizmayla çalışsa da, bir kategoride herkesin aynı fiyat basamaklarında kümelenmesi bu fikirle yakından ilişkilidir.
odak noktası örtük işbirliğinde de rol oynar. tekrarlanan oyunlarda işbirliğinin hangi düzeyde kurulacağı çoğu zaman herkesin aklına ilk gelen bir noktaya bağlıdır; aynı caddedeki fırınların konuşmadan aynı yuvarlak fiyatta durması gibi. yapay zeka tarafında da ilginç bir araştırma sorusu var; birbirleriyle konuşmadan çalışan dil modelleri ya da yazılım ajanları insanlar gibi ortak odak noktaları bulabiliyor mu? birlikte çalışan ajan sistemleri yaygınlaştıkça bu soru pratik bir soruya dönüşüyor.
kavramın sınırlaması odak noktasının kültüre bağlı olmasıdır. new york'ta herkesin aklına gelen yer grand central iken istanbul'da biri taksim meydanı'nı, diğeri sirkeci garı'nı düşünebilir; farklı geçmişten gelen iki ekip arasında ortak varsayım hiç olmayabilir. ayrıca schelling noktası bir dengeyi seçer ama o dengenin iyi olduğunu garanti etmez; herkesin bildiği kötü bir alışkanlık da güçlü bir odak noktasıdır. geyik avı gibi güvene dayanan oyunlarda ise net bir odak noktası, insanları güvenli ama verimsiz nash dengesinden daha iyisine taşıyabilen en ucuz araçlardan biridir.