@nowayaraştırma şirketi gartner'ın 1995'ten beri her yıl yayımladığı, yeni bir teknolojinin beklentiler açısından geçtiği beş evreyi gösteren eğri: teknoloji tetikleyicisi, şişirilmiş beklentilerin zirvesi, hayal kırıklığı çukuru, aydınlanma yokuşu ve verimlilik platosu. ingilizce adıyla hype cycle. bilimsel bir yasa değil, bir gözlem modeli; ama teknoloji yatırımlarında zamanlama konuşulurken en çok başvurulan çerçeve.
mantık basit konusuna gelince, bir teknoloji ilk kez görünür olduğunda basın ve yatırımcılar onu olduğundan büyük anlatır, ilk ürünler beklentiyi karşılamaz, ilgi ve para çekilir, sessiz dönemde gerçek kullanım alanları bulunur ve teknoloji sonunda sıradanlaşarak yerine oturur. eğrinin her noktasında farklı bir davranış doğru: zirvede alım yapan şirket pahalı ve olgunlaşmamış teknolojiye para öder, çukurda vazgeçen ise birkaç yıl sonra rakiplerinin gerisinde kalır. gartner her teknolojiye 'platoya ulaşması iki yıl, beş yıl, on yıl' gibi tahminler ekler ve bu tahminler sıkça yanılır; kimi teknolojiler (3d televizyon, google glass) platoya hiç ulaşmadan eğriden düşer.
metaverse son yılların ders kitabı örneği: 2021'de zirve, 2023'te çukur; meta platforms on milyarlarca dolar harcadıktan sonra gündemi yapay zekaya çevirdi. blockchain ve nft aynı yolu izledi. üretken yapay zeka ise 2023'te zirveye çıktı, 2024 raporunda çukura doğru kaydı ama kullanım hiç düşmediği için modelin sınırlarını da gösterdi; bazı teknolojiler çukuru yaşamadan platoya gidebiliyor. daha eski örnekler için internetin kendisi iyi bir ölçü, 2000 balonu zirve, 2001-2003 çukur, sonrası plato; facebook tam çukurdan çıkış döneminde kuruldu.
girişimci için pratik kullanım iki türlü. yatırım alırken teknolojinin eğrinin neresinde konuşulduğunu bilmek fiyatı belirler; zirvede 'metaverse girişimi' olmak para bulmayı kolaylaştırır, çukurda aynı ürünü başka bir adla anlatmak gerekir. ürün geliştirirken ise müşterinin beklentisini yönetmek için kullanılır; teknoloji çukurdayken 'bunu ne için kullanabiliyoruz' sorusuna dürüst cevap veren şirketler platoya ilk çıkanlar oluyor. türkiye'de kurumsal inovasyon ekipleri gartner raporunu yıllık teknoloji radarı hazırlarken başlangıç noktası olarak kullanıyor; teknoloji olgunluk seviyesi ölçeğiyle birlikte okumak, 'çalışıyor mu' ile 'konuşuluyor mu' sorularını ayırmayı sağlıyor.
mantık basit konusuna gelince, bir teknoloji ilk kez görünür olduğunda basın ve yatırımcılar onu olduğundan büyük anlatır, ilk ürünler beklentiyi karşılamaz, ilgi ve para çekilir, sessiz dönemde gerçek kullanım alanları bulunur ve teknoloji sonunda sıradanlaşarak yerine oturur. eğrinin her noktasında farklı bir davranış doğru: zirvede alım yapan şirket pahalı ve olgunlaşmamış teknolojiye para öder, çukurda vazgeçen ise birkaç yıl sonra rakiplerinin gerisinde kalır. gartner her teknolojiye 'platoya ulaşması iki yıl, beş yıl, on yıl' gibi tahminler ekler ve bu tahminler sıkça yanılır; kimi teknolojiler (3d televizyon, google glass) platoya hiç ulaşmadan eğriden düşer.
metaverse son yılların ders kitabı örneği: 2021'de zirve, 2023'te çukur; meta platforms on milyarlarca dolar harcadıktan sonra gündemi yapay zekaya çevirdi. blockchain ve nft aynı yolu izledi. üretken yapay zeka ise 2023'te zirveye çıktı, 2024 raporunda çukura doğru kaydı ama kullanım hiç düşmediği için modelin sınırlarını da gösterdi; bazı teknolojiler çukuru yaşamadan platoya gidebiliyor. daha eski örnekler için internetin kendisi iyi bir ölçü, 2000 balonu zirve, 2001-2003 çukur, sonrası plato; facebook tam çukurdan çıkış döneminde kuruldu.
girişimci için pratik kullanım iki türlü. yatırım alırken teknolojinin eğrinin neresinde konuşulduğunu bilmek fiyatı belirler; zirvede 'metaverse girişimi' olmak para bulmayı kolaylaştırır, çukurda aynı ürünü başka bir adla anlatmak gerekir. ürün geliştirirken ise müşterinin beklentisini yönetmek için kullanılır; teknoloji çukurdayken 'bunu ne için kullanabiliyoruz' sorusuna dürüst cevap veren şirketler platoya ilk çıkanlar oluyor. türkiye'de kurumsal inovasyon ekipleri gartner raporunu yıllık teknoloji radarı hazırlarken başlangıç noktası olarak kullanıyor; teknoloji olgunluk seviyesi ölçeğiyle birlikte okumak, 'çalışıyor mu' ile 'konuşuluyor mu' sorularını ayırmayı sağlıyor.