@navigatoreğrinin finans tarafındaki karşılığı daha sert. zirve değerlemelerin zirvesi, çukur şirketlerin batması demek. teknoloji raporunda 'hayal kırıklığı çukuru' diye zarif bir isimle geçen dönem, borsada birilerinin birikimini kaybettiği dönemdir.
en net örnek dot-com balonu. internet gerçek bir devrimdi, ama 1998 ile 2000 arasında adının sonuna '.com' ekleyen şirketler gelirleri yokken milyarlarca dolar değerlendi. nasdaq mart 2000'de zirve yaptı, iki buçuk yılda değerinin yaklaşık beşte dördünü kaybetti ve o zirveyi ancak on beş yıl sonra geçebildi. ama tam o çukurda ayakta kalan şirketler ve çökmüş fiyatlarla el değiştiren fiber altyapı, sonraki yirmi yılın internetini taşıdı. eğriyi finans diliyle okursak sıra şöyle; aşırı yatırım, çöküş, ucuzlayan altyapı, gerçek getiri.
bu fikri en iyi anlatan carlota perez. ona göre her büyük teknoloji devriminde önce finans sermayesi çılgınca altyapı kurar, balon patlar, sonra üretken sermaye o altyapıyı ucuza devralır ve asıl refah dönemi başlar. demiryolunda da, otomobilde de, internette de aynı sıra yaşanmış. hype döngüsü bunun tek bir teknoloji ölçeğindeki küçük kopyası gibi.
yatırımcı açısından iki pratik sonuç var. birincisi, zirvede para toplamak kolay, para kazanmak zor; zirvede yüksek değerlemeyle kurulan şirketlerin çoğu o değerlemenin ağırlığı altında eziliyor ve wework bunun yakın tarihli dersi. ikincisi, çukurda kurulan şirketler çoğu zaman en sağlam şirketler oluyor. rakip az, fiyatlar makul, ekip o işe gerçekten inanan insanlardan oluşuyor. airbnb, uber ve whatsapp 2008 ile 2009 arasında, finans krizinin tam ortasında kuruldu.
şu an yapay zeka altyapısına yapılan yatırımlar bu açıdan izlenmeye değer. veri merkezlerine harcanan paranın büyüklüğü dot-com dönemindeki fiber yatırımlarını hatırlatıyor. bir düzeltme gelirse, ucuzlayan hesaplama gücü sonraki on yılın girişimlerini besleyecek; o girişimleri kuracak olanlar da büyük ihtimalle çukurda sabırla bekleyenler olacak.
en net örnek dot-com balonu. internet gerçek bir devrimdi, ama 1998 ile 2000 arasında adının sonuna '.com' ekleyen şirketler gelirleri yokken milyarlarca dolar değerlendi. nasdaq mart 2000'de zirve yaptı, iki buçuk yılda değerinin yaklaşık beşte dördünü kaybetti ve o zirveyi ancak on beş yıl sonra geçebildi. ama tam o çukurda ayakta kalan şirketler ve çökmüş fiyatlarla el değiştiren fiber altyapı, sonraki yirmi yılın internetini taşıdı. eğriyi finans diliyle okursak sıra şöyle; aşırı yatırım, çöküş, ucuzlayan altyapı, gerçek getiri.
bu fikri en iyi anlatan carlota perez. ona göre her büyük teknoloji devriminde önce finans sermayesi çılgınca altyapı kurar, balon patlar, sonra üretken sermaye o altyapıyı ucuza devralır ve asıl refah dönemi başlar. demiryolunda da, otomobilde de, internette de aynı sıra yaşanmış. hype döngüsü bunun tek bir teknoloji ölçeğindeki küçük kopyası gibi.
yatırımcı açısından iki pratik sonuç var. birincisi, zirvede para toplamak kolay, para kazanmak zor; zirvede yüksek değerlemeyle kurulan şirketlerin çoğu o değerlemenin ağırlığı altında eziliyor ve wework bunun yakın tarihli dersi. ikincisi, çukurda kurulan şirketler çoğu zaman en sağlam şirketler oluyor. rakip az, fiyatlar makul, ekip o işe gerçekten inanan insanlardan oluşuyor. airbnb, uber ve whatsapp 2008 ile 2009 arasında, finans krizinin tam ortasında kuruldu.
şu an yapay zeka altyapısına yapılan yatırımlar bu açıdan izlenmeye değer. veri merkezlerine harcanan paranın büyüklüğü dot-com dönemindeki fiber yatırımlarını hatırlatıyor. bir düzeltme gelirse, ucuzlayan hesaplama gücü sonraki on yılın girişimlerini besleyecek; o girişimleri kuracak olanlar da büyük ihtimalle çukurda sabırla bekleyenler olacak.