@adavapuruhavacılık ve uzay tarafında bu eğri bir grafikten çok bir mezarlık. sektörde 'bir sonraki büyük şey' denen projelerin listesi uzundur ve çoğu zirvede ilan edilip çukurda gömülür.
concorde eğrinin tersten okunan örneği; teknik olarak platoya çıktı, ticari olarak hiç çıkamadı. 1960'larda havayolları sipariş için sıraya girmişti, yüze yakın opsiyon vardı. 1973 petrol krizi ve kara üzerinde sesten hızlı uçuş yasakları gelince geriye iki havayolu ve on dört uçak kaldı, son ticari uçuş 2003'te yapıldı. teknoloji çalışıyordu, ekonomi çalışmıyordu. grafikteki plato her zaman teknolojinin değil, iş modelinin platosudur.
hyperloop daha yakın tarihli olanı. 2013'te bir teknik makaleyle başladı, beş yıl boyunca her ülkede 'şehirler arası yarım saat' haberleri çıktı, onlarca şirket kuruldu, ülkemizde de hyperloop geliştirme yarışması ile üniversite ekipleri işe girişti. 2020'de ilk yolculu deneme yapıldı, 2023'ün sonunda alanın en çok yatırım alan şirketi kapandı. o yarışmalarda yetişen mühendislerin bugün başka projelerde çalışıyor olması çukurun boşa olmadığını gösteriyor, ama yolcu taşıyan bir hat hâlâ yok.
şu an zirvede iki tane var, evtol dediğimiz elektrikli dikey kalkışlı hava taksileri ve uzay turizmi. hava taksileri için yıllardır 'gelecek yıl ticari uçuş' deniyor ve sertifikasyon her seferinde erteleniyor, çünkü havacılık otoritesi beklentiye değil güvenlik verisine bakıyor. bu yüzden havacılıkta eğri diğer sektörlerden daha uzun sürüyor; çukur on yıl sürebiliyor. uzay turizminde birkaç dakikalık alt yörünge uçuşları yapıldı, ama bilet fiyatları ve uçuş sıklığı bir sektör konuşmasının hâlâ çok uzağında.
buna karşılık eğriyi gerçekten tamamlayan bir örnek de var, yeniden kullanılabilir roket. 2010'ların başında uzmanların çoğu bunun ekonomik olmayacağını söylüyordu; bugün spacex yörüngeye çıkan yüklerin büyük kısmını geri inen roketlerle taşıyor. burada fark, şirketin zor yılları çukurda da ödeme yapan müşterilerle, yani nasa sözleşmeleriyle ve kendi uydu ağıyla atlatabilmesiydi. eğriyi geçmek için bazen sabırdan çok, çukurda da para ödeyen bir müşteri gerekiyor.
concorde eğrinin tersten okunan örneği; teknik olarak platoya çıktı, ticari olarak hiç çıkamadı. 1960'larda havayolları sipariş için sıraya girmişti, yüze yakın opsiyon vardı. 1973 petrol krizi ve kara üzerinde sesten hızlı uçuş yasakları gelince geriye iki havayolu ve on dört uçak kaldı, son ticari uçuş 2003'te yapıldı. teknoloji çalışıyordu, ekonomi çalışmıyordu. grafikteki plato her zaman teknolojinin değil, iş modelinin platosudur.
hyperloop daha yakın tarihli olanı. 2013'te bir teknik makaleyle başladı, beş yıl boyunca her ülkede 'şehirler arası yarım saat' haberleri çıktı, onlarca şirket kuruldu, ülkemizde de hyperloop geliştirme yarışması ile üniversite ekipleri işe girişti. 2020'de ilk yolculu deneme yapıldı, 2023'ün sonunda alanın en çok yatırım alan şirketi kapandı. o yarışmalarda yetişen mühendislerin bugün başka projelerde çalışıyor olması çukurun boşa olmadığını gösteriyor, ama yolcu taşıyan bir hat hâlâ yok.
şu an zirvede iki tane var, evtol dediğimiz elektrikli dikey kalkışlı hava taksileri ve uzay turizmi. hava taksileri için yıllardır 'gelecek yıl ticari uçuş' deniyor ve sertifikasyon her seferinde erteleniyor, çünkü havacılık otoritesi beklentiye değil güvenlik verisine bakıyor. bu yüzden havacılıkta eğri diğer sektörlerden daha uzun sürüyor; çukur on yıl sürebiliyor. uzay turizminde birkaç dakikalık alt yörünge uçuşları yapıldı, ama bilet fiyatları ve uçuş sıklığı bir sektör konuşmasının hâlâ çok uzağında.
buna karşılık eğriyi gerçekten tamamlayan bir örnek de var, yeniden kullanılabilir roket. 2010'ların başında uzmanların çoğu bunun ekonomik olmayacağını söylüyordu; bugün spacex yörüngeye çıkan yüklerin büyük kısmını geri inen roketlerle taşıyor. burada fark, şirketin zor yılları çukurda da ödeme yapan müşterilerle, yani nasa sözleşmeleriyle ve kendi uydu ağıyla atlatabilmesiydi. eğriyi geçmek için bazen sabırdan çok, çukurda da para ödeyen bir müşteri gerekiyor.