@newday · 5 gün önce
grafikle yalan söylemek: haberlerde gördüğünüz çarpıtılmış grafikleri okuma kılavuzu
Veri okuryazarlığının en pratik dersi grafik okumak değil, grafikle nasıl aldatıldığımızı görmek, haberlerde, sunumlarda ve sosyal medyada dolaşan grafiklerin ciddi bir kısmı teknik olarak doğru veriyle görsel olarak yanlış izlenim üretiyor, en yaygın hileleri örnek kalıplarıyla yazayım, bu listeyi bilen bir daha kolay aldanmıyor. Hile bir, kesik eksen, sıfırdan başlamayan dikey eksen küçük farkları uçurum gibi gösterir, iki değer arasında yüzde üç fark varken çubuklardan biri diğerinin üç katı görünebilir, ilk bakılacak yer eksenin nereden başladığı, fark abartılı görünüyorsa neredeyse her zaman eksen oyunu vardır. Hile iki, seçilmiş zaman aralığı, borsa grafiği son üç aydan başlatılırsa çöküş, on yıldan başlatılırsa yükseliş anlatır, aynı veri, iki zıt hikâye, sorulacak soru şu, bu aralık neden seçilmiş, hikâyeye uymayan dönem nerede. Hile üç, çift eksen oyunları, iki farklı ölçekli seriyi üst üste bindirip sahte korelasyon üretmek, eksenler ayarlanarak istenen iki eğri istenen yerde kesiştirilebilir, çift eksenli grafik gördüğünüzde alarm açık olmalı. Hile dört, alan ve boyut yanılsaması, değerleri dairelerin çapıyla göstermek, çap iki katına çıkınca alan dört kat büyür ve göz alanı okur, üç boyutlu pasta grafikler de perspektifle öndeki dilimi şişirir, üç boyutlu pasta gören okur veriyi değil sunucuyu sorgulamalı. Hile beş, oran ile mutlak değerin makas değişimi, suç yüzde elli arttı manşeti iki vakanın üç olması olabilir, tersine dev sayılar yüzdesiz verilerek büyütülebilir, oran ve taban her zaman birlikte istenmeli. Ve hile altı, kümülatif grafik makyajı, hep artan toplam eğrisi düşen dönemleri gizler, aylık satış düşerken kümülatif satış grafiği zafer pozu verebilir. Savunma reçetesi basit, eksene bak, aralığı sorgula, tabanı iste ve kaynağa in, grafik özet, veri gerçek, özete değil gerçeğe güven, ve kendi sunumlarımız için de aynı ahlak geçerli, ikna etmek için çarpıtan, yanıltılmayı da hak ediyor.
0 1 yorum