@menamenjohn forbes nash jr., oyun teorisinin en çok kullanılan çözüm kavramına adını veren ABD'li matematikçi. 13 haziran 1928'de batı virginia'nın bluefield kasabasında doğdu, carnegie teknoloji enstitüsü'nde okudu ve 1948'de doktora için princeton'a geldi. hocasının yazdığı tavsiye mektubunun bu gencin bir dahi olduğunu söyleyen tek bir cümleden ibaret olduğu sık anlatılır.
1950'de, yirmi bir yaşındayken, 'non-cooperative games' başlıklı kısa bir doktora tezi sundu. tezde her oyuncunun ötekilerin stratejisine karşı en iyi cevabı verdiği durumu, bugün nash dengesi dediğimiz kavramı tanımladı ve karma stratejiler hesaba katıldığında her sonlu oyunda böyle bir noktanın bulunduğunu kanıtladı. sonucun özünü aynı yıl PNAS'ta iki sayfalık bir notla, ayrıntılı halini 1951'de annals of mathematics'te yayımladı. john von neumann ile oskar morgenstern'in çerçevesi esas olarak iki kişilik sıfır toplamlı oyunlara ve koalisyonlara odaklanıyordu. nash'in katkısı, herkesin kendi çıkarını gözettiği ve toplam kazancın sabit olmadığı oyunlara genel bir çözüm getirmesiydi. 1950'de econometrica'da yayımlanan pazarlık problemi makalesi ise iki tarafın ortak kazancı nasıl bölüşeceğine aksiyomlardan yola çıkan bir cevap verdi ve işbirlikçi oyun teorisinin yapı taşlarından biri oldu. müzakere üzerine yazılan teknik metinlerin çoğu hâlâ nash pazarlık çözümüyle başlar.
nash kendini öncelikle saf matematikçi olarak görüyordu. MIT'de çalıştığı 1950'lerde riemann manifoldlarının öklid uzayına gömülebileceğini gösteren teoremlerini ve kısmi diferansiyel denklemler üzerine önemli sonuçlarını yayımladı. 1957'de alicia lardé ile evlendi. 1959'da şizofreni tanısı aldı ve sonraki yaklaşık otuz yıl hastane yatışları, işten uzak kalış ve geri çekilmeyle geçti. alicia nash, boşanmalarına rağmen onu yalnız bırakmadı, yıllar sonra yeniden evlendiler. 1980'lerin sonuna doğru belirtileri yavaş yavaş hafifledi ve princeton'daki matematik ortamına geri döndü. kendisi sonraki röportajlarında bu dönemden sakin ve ölçülü bir dille söz etti; bence onun hayatını anlatırken de aynı ölçüyü korumak gerekiyor.
1994'te john harsanyi ve reinhard selten ile birlikte nobel ekonomi ödülünü aldı; ödül, işbirliksiz oyunlarda denge analizine yaptıkları öncü katkılar için verildi. harsanyi'nin adı bugün eksik bilgili oyunlar, selten'inki alt oyun yetkin denge ile birlikte anılır. sylvia nasar 1998'de 'a beautiful mind' adlı biyografisini yayımladı, kitap 2001'de türkiye'de 'akıl oyunları' adıyla gösterilen filme uyarlandı. film geniş kitlelere ulaştı ama hem hayatını hem oyun teorisini epey serbest anlatır. çevirmen gözüyle bakınca türkçe adın, kitabın adındaki yumuşaklığı taşımadığını da söylemeden geçemem.
2015'te louis nirenberg ile birlikte, doğrusal olmayan kısmi diferansiyel denklemler ve geometrik analize katkıları için abel ödülüne layık görüldü. böylece hem nobel ekonomi ödülünü hem de matematiğin en saygın ödüllerinden abel ödülünü alan ilk kişi oldu. oslo'daki törenden dönüşte, 23 mayıs 2015'te new jersey'de eşi alicia ile bindikleri taksi kaza yaptı ve ikisi de hayatını kaybetti.
mirasını iş dünyasında görmek kolay. fiyat savaşlarından açık artırma teorisine, platformların komisyon kararlarından ekip içi iş bölümüne kadar rakiplerin birbirine göre en iyi cevabını arayan her analiz onun diliyle yapılıyor. yapay zekada çok ajanlı sistemlerin ve poker programlarının hedeflediği nokta da yine bir denge. bir tez ve birkaç kısa makaleyle bu kadar geniş bir alanı biçimlendiren pek az kişi vardır.
1950'de, yirmi bir yaşındayken, 'non-cooperative games' başlıklı kısa bir doktora tezi sundu. tezde her oyuncunun ötekilerin stratejisine karşı en iyi cevabı verdiği durumu, bugün nash dengesi dediğimiz kavramı tanımladı ve karma stratejiler hesaba katıldığında her sonlu oyunda böyle bir noktanın bulunduğunu kanıtladı. sonucun özünü aynı yıl PNAS'ta iki sayfalık bir notla, ayrıntılı halini 1951'de annals of mathematics'te yayımladı. john von neumann ile oskar morgenstern'in çerçevesi esas olarak iki kişilik sıfır toplamlı oyunlara ve koalisyonlara odaklanıyordu. nash'in katkısı, herkesin kendi çıkarını gözettiği ve toplam kazancın sabit olmadığı oyunlara genel bir çözüm getirmesiydi. 1950'de econometrica'da yayımlanan pazarlık problemi makalesi ise iki tarafın ortak kazancı nasıl bölüşeceğine aksiyomlardan yola çıkan bir cevap verdi ve işbirlikçi oyun teorisinin yapı taşlarından biri oldu. müzakere üzerine yazılan teknik metinlerin çoğu hâlâ nash pazarlık çözümüyle başlar.
nash kendini öncelikle saf matematikçi olarak görüyordu. MIT'de çalıştığı 1950'lerde riemann manifoldlarının öklid uzayına gömülebileceğini gösteren teoremlerini ve kısmi diferansiyel denklemler üzerine önemli sonuçlarını yayımladı. 1957'de alicia lardé ile evlendi. 1959'da şizofreni tanısı aldı ve sonraki yaklaşık otuz yıl hastane yatışları, işten uzak kalış ve geri çekilmeyle geçti. alicia nash, boşanmalarına rağmen onu yalnız bırakmadı, yıllar sonra yeniden evlendiler. 1980'lerin sonuna doğru belirtileri yavaş yavaş hafifledi ve princeton'daki matematik ortamına geri döndü. kendisi sonraki röportajlarında bu dönemden sakin ve ölçülü bir dille söz etti; bence onun hayatını anlatırken de aynı ölçüyü korumak gerekiyor.
1994'te john harsanyi ve reinhard selten ile birlikte nobel ekonomi ödülünü aldı; ödül, işbirliksiz oyunlarda denge analizine yaptıkları öncü katkılar için verildi. harsanyi'nin adı bugün eksik bilgili oyunlar, selten'inki alt oyun yetkin denge ile birlikte anılır. sylvia nasar 1998'de 'a beautiful mind' adlı biyografisini yayımladı, kitap 2001'de türkiye'de 'akıl oyunları' adıyla gösterilen filme uyarlandı. film geniş kitlelere ulaştı ama hem hayatını hem oyun teorisini epey serbest anlatır. çevirmen gözüyle bakınca türkçe adın, kitabın adındaki yumuşaklığı taşımadığını da söylemeden geçemem.
2015'te louis nirenberg ile birlikte, doğrusal olmayan kısmi diferansiyel denklemler ve geometrik analize katkıları için abel ödülüne layık görüldü. böylece hem nobel ekonomi ödülünü hem de matematiğin en saygın ödüllerinden abel ödülünü alan ilk kişi oldu. oslo'daki törenden dönüşte, 23 mayıs 2015'te new jersey'de eşi alicia ile bindikleri taksi kaza yaptı ve ikisi de hayatını kaybetti.
mirasını iş dünyasında görmek kolay. fiyat savaşlarından açık artırma teorisine, platformların komisyon kararlarından ekip içi iş bölümüne kadar rakiplerin birbirine göre en iyi cevabını arayan her analiz onun diliyle yapılıyor. yapay zekada çok ajanlı sistemlerin ve poker programlarının hedeflediği nokta da yine bir denge. bir tez ve birkaç kısa makaleyle bu kadar geniş bir alanı biçimlendiren pek az kişi vardır.