@amokachioyun teorisinin en çok bilinen oyunu, her oyuncu için tek başına akıllıca olan kararın herkesi birlikte daha kötü bir yere götürdüğü durumu anlatır. oyun 1950 ocağında rand corporation'da merrill flood ve melvin dresher tarafından kuruldu. ikisi de john nash'in o sıralar yeni tanımladığı dengenin insanların gerçek davranışını ne kadar öngördüğünü merak ediyordu. bugünkü adını ve hapishane hikâyesini ise aynı yıl stanford'da psikologlara bir konuşma yapan princeton'lı matematikçi albert tucker verdi.
hikâye kısaca şöyle. iki şüpheli ayrı odalarda sorgulanıyor ve birbirleriyle konuşamıyor. ikisi de susarsa savcının elinde zayıf delil olduğundan birer yıl yatıyorlar. biri itiraf edip diğeri susarsa itiraf eden serbest kalıyor, susan on yıl alıyor. ikisi de itiraf ederse beşer yıl. kendinizi birinin yerine koyun. arkadaşınız susarsa itiraf ederek bir yıl yerine sıfır yıl alırsınız, itiraf ederse siz de itiraf ederek on yıl yerine beş yıl alırsınız. yani o ne yaparsa yapsın itiraf etmek sizin için daha iyidir, itiraf bir baskın stratejidir. aynı hesap öbürü için de geçerli olduğundan ikisi de itiraf eder ve oyunun tek nash dengesi olan beşer yıla düşerler. oysa ikisi de sussa birer yılla kurtulacaklardı. denge pareto optimalliği açısından kötüdür; herkesin daha iyi olduğu bir sonuç masada durur ama kimse tek başına oraya gidemez.
flood ve dresher oyunu rand'dan iki meslektaşları, iktisatçı armen alchian ve matematikçi john williams'a yüz tur üst üste oynattı. sonuç teorinin tek seferlik oyun için söylediğinden epey farklıydı, oyuncular sık sık işbirliği yaptı. çünkü yüz kez oynanan oyun artık tek seferlik bir ikilem değil, tekrarlanan oyunlar ailesinden bir oyundu ve orada itibar, misilleme ve güven devreye giriyordu. bu ayrım sonradan kısasa kısas stratejisine ve axelrod turnuvalarına uzanan geniş bir literatürün başlangıcı oldu.
iş dünyası bu yapıyla dolu. iki rakip zincirin kampanya dönemindeki indirim kararı tipik bir örnek. ikisi de normal fiyatta kalsa ikisi de iyi kazanır, biri indirime giderse müşteriyi toplar, ikisi de indirime giderse pazar payları yerinde sayar ama marjlar erir. reklam harcaması da öyle; ABD'de 1971'de sigara reklamlarının televizyondan kaldırılmasının ardından şirketlerin reklam bütçelerinin düştüğü ve kârlarının arttığı sık anılan bir örnektir, yasak şirketleri kendi başlarına çıkamadıkları bir ikilemden kurtarmıştı. kartellerin sık sık içeriden çatlaması, yani her üyenin kotasını gizlice aşma isteği, yetenek savaşında rakiplerin karşılıklı maaş yükseltmesi, pazaryerlerinde satıcıların birbirinden ucuz görünmek için sürekli fiyat kırması da aynı ailedendir. fiyat rekabetinin bu hali bertrand rekabeti başlığında daha teknik biçimde anlatılıyor.
sık yapılan iki yanlış var. birincisi oyunu 'insanlar bencildir' diye okumak. oyun bencilliği kanıtlamaz, yalnızca ödemeler böyle kurulduğunda bireysel çıkarla toplu çıkarın ayrıştığını gösterir. çözüm de çoğu zaman ahlak vaazı değil, ödemeleri değiştirmektir; sözleşme, ceza, itibar ve tekrar. ikincisi her çatışmayı mahkum ikilemi sanmak. kimsenin baskın stratejisinin olmadığı ve iki dengenin bulunduğu durumlar aslında tavuk oyunu ya da geyik avıdır ve çözüm yolları farklıdır. çok oyunculu hali ise ortak malların trajedisi olarak karşımıza çıkar. iktisat derslerinde bu oyunu ilk gördüğümde aklıma köydeki sulama sırası gelmişti; herkes biraz fazla sulamak ister, herkes isteyince kimseye yetmez.
hikâye kısaca şöyle. iki şüpheli ayrı odalarda sorgulanıyor ve birbirleriyle konuşamıyor. ikisi de susarsa savcının elinde zayıf delil olduğundan birer yıl yatıyorlar. biri itiraf edip diğeri susarsa itiraf eden serbest kalıyor, susan on yıl alıyor. ikisi de itiraf ederse beşer yıl. kendinizi birinin yerine koyun. arkadaşınız susarsa itiraf ederek bir yıl yerine sıfır yıl alırsınız, itiraf ederse siz de itiraf ederek on yıl yerine beş yıl alırsınız. yani o ne yaparsa yapsın itiraf etmek sizin için daha iyidir, itiraf bir baskın stratejidir. aynı hesap öbürü için de geçerli olduğundan ikisi de itiraf eder ve oyunun tek nash dengesi olan beşer yıla düşerler. oysa ikisi de sussa birer yılla kurtulacaklardı. denge pareto optimalliği açısından kötüdür; herkesin daha iyi olduğu bir sonuç masada durur ama kimse tek başına oraya gidemez.
flood ve dresher oyunu rand'dan iki meslektaşları, iktisatçı armen alchian ve matematikçi john williams'a yüz tur üst üste oynattı. sonuç teorinin tek seferlik oyun için söylediğinden epey farklıydı, oyuncular sık sık işbirliği yaptı. çünkü yüz kez oynanan oyun artık tek seferlik bir ikilem değil, tekrarlanan oyunlar ailesinden bir oyundu ve orada itibar, misilleme ve güven devreye giriyordu. bu ayrım sonradan kısasa kısas stratejisine ve axelrod turnuvalarına uzanan geniş bir literatürün başlangıcı oldu.
iş dünyası bu yapıyla dolu. iki rakip zincirin kampanya dönemindeki indirim kararı tipik bir örnek. ikisi de normal fiyatta kalsa ikisi de iyi kazanır, biri indirime giderse müşteriyi toplar, ikisi de indirime giderse pazar payları yerinde sayar ama marjlar erir. reklam harcaması da öyle; ABD'de 1971'de sigara reklamlarının televizyondan kaldırılmasının ardından şirketlerin reklam bütçelerinin düştüğü ve kârlarının arttığı sık anılan bir örnektir, yasak şirketleri kendi başlarına çıkamadıkları bir ikilemden kurtarmıştı. kartellerin sık sık içeriden çatlaması, yani her üyenin kotasını gizlice aşma isteği, yetenek savaşında rakiplerin karşılıklı maaş yükseltmesi, pazaryerlerinde satıcıların birbirinden ucuz görünmek için sürekli fiyat kırması da aynı ailedendir. fiyat rekabetinin bu hali bertrand rekabeti başlığında daha teknik biçimde anlatılıyor.
sık yapılan iki yanlış var. birincisi oyunu 'insanlar bencildir' diye okumak. oyun bencilliği kanıtlamaz, yalnızca ödemeler böyle kurulduğunda bireysel çıkarla toplu çıkarın ayrıştığını gösterir. çözüm de çoğu zaman ahlak vaazı değil, ödemeleri değiştirmektir; sözleşme, ceza, itibar ve tekrar. ikincisi her çatışmayı mahkum ikilemi sanmak. kimsenin baskın stratejisinin olmadığı ve iki dengenin bulunduğu durumlar aslında tavuk oyunu ya da geyik avıdır ve çözüm yolları farklıdır. çok oyunculu hali ise ortak malların trajedisi olarak karşımıza çıkar. iktisat derslerinde bu oyunu ilk gördüğümde aklıma köydeki sulama sırası gelmişti; herkes biraz fazla sulamak ister, herkes isteyince kimseye yetmez.