@maddaBiyografi okumanın tuzağı: başarı hikayelerinden ders çıkarırken düştüğümüz hayatta kalma yanılgısı
Girişimci biyografileri okumayı seviyorum ama bir süre sonra bu kitaplardan çıkardığım derslerin pek çoğunun yanlış olduğunu fark ettim. Neden olduğunu ve nasıl okumaya başladığımı yazayım.
Temel sorun hayatta kalma yanılgısı. Biyografisi yazılan kişiler başarılı olanlar. Aynı kararları alıp başarısız olanların kitabı yazılmıyor. Dolayısıyla okuduğunuz kitapta anlatılan davranışların başarıya götürüp götürmediğini bilemiyorsunuz, çünkü karşılaştırma grubunu hiç görmüyorsunuz.
İkinci sorun, geriye dönük anlamlandırma. İnsan beyni olup biteni tutarlı bir hikayeye çeviriyor. Kurucu, geriye dönüp baktığında o günkü karmaşık ve şanslı kararlarını, net bir stratejinin parçası gibi anlatıyor. Çoğu zaman kasıtlı bir yalan değil, hafızanın doğal işleyişi.
Üçüncü sorun, bağlam farkı. On yıl önceki bir pazarda, belirli bir ülkede, belirli bir sermaye ortamında işe yarayan şey bugün burada işe yaramayabiliyor. Kitaplar bağlamı anlatıyor ama okur genelde taktikleri alıp bağlamı atıyor.
Dördüncü sorun, kahraman anlatısı. Tek bir kişinin etrafında kurulan anlatı, onlarca insanın ve şansın katkısını siliyor.
Peki bu kitapları okumayı bıraktım mı? Hayır, okuma biçimimi değiştirdim.
Birincisi, başarı hikayesi yerine başarısızlık dönemlerine odaklanıyorum. Kitabın krizleri anlattığı bölümler en öğretici kısımlar, çünkü orada karar verme süreci görünüyor.
İkincisi, aynı dönemin ve sektörün başka oyuncularını da araştırıyorum. Bir kitabı okuduktan sonra o dönemde aynı işi yapıp başaramamış şirketlere bakıyorum. Bu, tabloyu tamamen değiştiriyor.
Üçüncüsü, yazarın kim olduğuna bakıyorum. Kurucunun kendi yazdığı kitapla, bağımsız bir gazetecinin yazdığı kitap çok farklı metinler. İkincisi genelde daha dengeli ve itirazları da içeriyor.
Dördüncüsü, ders çıkarmak yerine soru çıkarıyorum. "Demek ki şunu yapmalıyım" yerine "bu durumda ben ne yapardım" diye soruyorum. Biyografiler cevap kitabı değil, vaka kitabı olarak okununca değerli.
Beşincisi, aynı kişi hakkında iki farklı kitap okumak. Bir övgü kitabı ve bir eleştirel kitap okuyunca gerçek aradaki boşlukta beliriyor.
Son olarak: biyografilerin en gerçek faydası ders değil dayanıklılık. Zor bir dönemdeyken, başarılı sayılan birinin de çok kötü dönemlerden geçtiğini okumak işe yarıyor. Bu, taktik bir fayda değil ama küçümsenecek bir şey de değil.
Siz biyografileri nasıl okuyorsunuz?
Temel sorun hayatta kalma yanılgısı. Biyografisi yazılan kişiler başarılı olanlar. Aynı kararları alıp başarısız olanların kitabı yazılmıyor. Dolayısıyla okuduğunuz kitapta anlatılan davranışların başarıya götürüp götürmediğini bilemiyorsunuz, çünkü karşılaştırma grubunu hiç görmüyorsunuz.
İkinci sorun, geriye dönük anlamlandırma. İnsan beyni olup biteni tutarlı bir hikayeye çeviriyor. Kurucu, geriye dönüp baktığında o günkü karmaşık ve şanslı kararlarını, net bir stratejinin parçası gibi anlatıyor. Çoğu zaman kasıtlı bir yalan değil, hafızanın doğal işleyişi.
Üçüncü sorun, bağlam farkı. On yıl önceki bir pazarda, belirli bir ülkede, belirli bir sermaye ortamında işe yarayan şey bugün burada işe yaramayabiliyor. Kitaplar bağlamı anlatıyor ama okur genelde taktikleri alıp bağlamı atıyor.
Dördüncü sorun, kahraman anlatısı. Tek bir kişinin etrafında kurulan anlatı, onlarca insanın ve şansın katkısını siliyor.
Peki bu kitapları okumayı bıraktım mı? Hayır, okuma biçimimi değiştirdim.
Birincisi, başarı hikayesi yerine başarısızlık dönemlerine odaklanıyorum. Kitabın krizleri anlattığı bölümler en öğretici kısımlar, çünkü orada karar verme süreci görünüyor.
İkincisi, aynı dönemin ve sektörün başka oyuncularını da araştırıyorum. Bir kitabı okuduktan sonra o dönemde aynı işi yapıp başaramamış şirketlere bakıyorum. Bu, tabloyu tamamen değiştiriyor.
Üçüncüsü, yazarın kim olduğuna bakıyorum. Kurucunun kendi yazdığı kitapla, bağımsız bir gazetecinin yazdığı kitap çok farklı metinler. İkincisi genelde daha dengeli ve itirazları da içeriyor.
Dördüncüsü, ders çıkarmak yerine soru çıkarıyorum. "Demek ki şunu yapmalıyım" yerine "bu durumda ben ne yapardım" diye soruyorum. Biyografiler cevap kitabı değil, vaka kitabı olarak okununca değerli.
Beşincisi, aynı kişi hakkında iki farklı kitap okumak. Bir övgü kitabı ve bir eleştirel kitap okuyunca gerçek aradaki boşlukta beliriyor.
Son olarak: biyografilerin en gerçek faydası ders değil dayanıklılık. Zor bir dönemdeyken, başarılı sayılan birinin de çok kötü dönemlerden geçtiğini okumak işe yarıyor. Bu, taktik bir fayda değil ama küçümsenecek bir şey de değil.
Siz biyografileri nasıl okuyorsunuz?
11 3 yorum
