dijital sanat

Sayısal sanat ya da diğer deyişle dijital sanat, genel anlamıyla üretilişinde bilgisayarın etkili olduğu ve sanal nesnelerin üretilmesiyle gerçekleşen sanat biçimine denilebilir. Üretim sürecinde bilgisayar bir yardımcı araç olabildiği gibi vazgeçilmez bir ortak üretici konumuna kadar uzanan farklı farklı görevlerde yer alabilir. 1990'lardaki dijital devrim sonrası gündeme gelen dijital ressamlar ve baskıcılar müzeler ve sanat çevreleri tarafından fazla kabul görmemekteler; fakat internet sanatı ve yazılım sanatı gibi dallar sanat müzelerine girmiş ve bu akıma da yeni medya sanatı denilmiştir.

Dijital sanat ortamlarında, geleneksel yöntemlerle üretilen eserler dijital üretim vasıtasıyla da sunulabildiği gibi eserin bizzat kendisi dijital ortamda teknolojik imkânlar kullanılarak üretilebilir. Bilgisayar uygulamaları ile sürekli yeni ifade biçimleri arayan sanat iç içe geçmiş ve teknoloji ile sanatın yakınlaşması artmıştır.

Çuhacı'nın dediği gibi; dijital sanat denildiğinde karşımıza çok geniş bir çalışma alanı ve süreci içeren bir kavram çıkmaktadır. Bilgisayarın kullanıldığı ilk grafik düzenlemelerle başlayarak, geleneksel sanat formlarının (resim, fotoğraf, heykel gibi..) tekrardan üretilmesi, kopyalanması, sınırlarının genişletilmesi, çoğaltımı ve arşivlenmesi için değerlendirilmesi ya da etkileşimli gerçek - sanal ortamlar ve yapay zekânın etki ve sonuçlarını ortaya koymaya yönelik projeler dahil hemen hemen tüm çalışmalar dijital sanat başlığı altında tanımlanmaktadır.

Terminolojik olarak dijital sanat son halini alana kadar farklı isimler altında ifade edildiğini belirtir. 1970’lerde bilgisayar sanatı adı ile anılan Dijital sanat daha sonraları “Multi Media” sanatı ismini almıştır. 20. yüzyılın sonlarına doğru ise dijital sanat; kapsamına ses, video, film ve merkez (hybrid) formlarını da alarak son haliyle “yeni media sanatı” olarak ifade edilmiştir. Dijital sanatın estetik dilinin ana özelliği, bu sanatın bir çok biçimi içinde barındırmasından dolayıdır. Djital sanatın bir diğer özelliği ise baskı, fotoğraf, müzik alanında olduğu gibi teknolojiden faydalanılarak geleneksel sanat objelerinde üretilmesindeki etkisidir.

Çağımızın sanatçısı; dijital teknolojinin de yardımıyla zihinsel süreçleri irdeleyerek çeşitli parametreleri birlikte yorumlayabileceği ve değerlendirip kullanabileceği güç ve kapasiteye erişmiştir. Dijital stüdyolarda soyut kavram ve fikirlerin gelişimi, görsel elemanların, mekansal ilişkilerin ve hareketin görsel olarak ortaya konulması ve modellenmesi gerçekleştirilir. Teknoloji sadece son tasarım eserinin görsel açıdan kalitesini güçlendirmek olarak değil, öncesinde yaratıcı tasarım fikirlerinin geliştirilmesini yönlendiren ve sağlayan bir ortam olarak kullanılmalıdır. Bu değişik ve yeni gerçeklik ortamınında dijital sanat olarak isimlendirilen yeni tasarım yaklaşımıyla, dijital ortamı yalnız sanat ürünlerinin görsel benzetimin üretildiği, denendiği ya da geliştirildiği bir platform olarak değerlendirmek yanlış olur. Bir ressam nasıl fırçasını eline alıp tuvalin karşısına geçer duygu ve düşüncelerini tuvale aktarırken zaman arasındaki geçişi, yorucu fakat büyük bir mutluluk ve heyecanla görselleştiriyorsa yardımcı yazılımların hangilerinin, nasıl ve ne şekilde kullanılacağını da çok iyi bilmelidir. Yardımcı yazılımların sanatçılara sunduğu araç-gereçlerin nerede ve nasıl kullanacağı bilinirse, sunduğu geniş alternatifleri bilinçli ayırarak sanatsal yaratım da istenilen yöne doğru gerçekleştirilir.

Artık günümüzde bilgisayar sanatı, dijital sanat diye adlandırılan bu yeni sanat akımlarının Moca Museum of Computer Art adı ile Brooklyn NY’de bir müzeleri bulunmaktadır. Diğer bir müze olan DAM (Digital Art Muzeum) benzer şekilde Dijital sanat ürünleri ve tarihi hakkında bir arsiv bulundurmakta ve bu konuda üretim yapan sanatcıların eserlerine yer vermektedir. Bilgisayarlar sayesinde küçük bir dokunuşla en karmaşık işlemler dahi ışık hızında gerçekleştirilerek insan beyninin yapacağı işlemler çok daha kısa sürelerde yapılabilmektedir. Bu noktada dijital görüntülerin çok küçük birimlere depolanıp çoğaltılabilmesi sayısız kopya seçeneneklerini oluşturmaktadır. Sanatçılar da sanat ve bilimi birleştirerek bu sistemlerin çeşitli avantajlarından faydalanmaktadırlar. , yağlıboya, desen gibi filtre programları sayesinde özgün bir çalışma etkisi yaratılarak üretilen eserler, illüstrasyonlar, fotoğraf üzerine yapılan müdahaleler, animasyonlar ve sayısı çoğaltılabilecek bir çok alternatifiyle tasarım programları sanatsal çalışmalar için çeşitli kullanım alanları ve araçları sunmuştur.

Günümüzde pek çok sanatçı artık bilgisayar yardımıyla tasarımlarını hazırlayıp en iyi örneğin çıktılarını alarak ya olduğu gibi ya da üzerinde müdahalelerde bulunarak eserlerini oluşturmaktadır. Bir kısım görüşe göre teknik ustalık bu tür teknolojik aletlerin desteği ile daha arka planda kalmaktadır. Bu nedenle artık tasarımların özgünlüğünün çalışmadaki yaratıcılık ve farklılığın günümüzde daha da onemli olduğu düşünülmektedir. Yıllardır ifade edilen “sanat tıkandı, gidilecek nokta kalmadı” sözlerinin çıkış noktası da burasıdır. Teknolojiyle oldukça içiçe giren sanat alanlarının hem tekniği çeşitlenmiş hem de sayısal anlamda müthiş bir üretim hızına ulaşmıştır. Uzun yıllar alan nadide sanat eserlerinin yerini yüzlerce çeşidi olan teknolojik sanat kuşatırken neyin sanat neyin sanat olmadığı tartışmalarının da alevlenmesine neden olmuştur.^[1]Ayşe Tuba ERGÜN