@meanbilgi asimetrisi, bir işlemin taraflarından birinin işlemle ilgili önemli bir konuda diğerinden daha fazla şey bildiği durum. ikinci el arabayı satan, arabanın kazalı olup olmadığını alıcıdan iyi bilir; sigorta yaptıran kendi sağlığını sigortacıdan iyi bilir; iş başvurusu yapan kendi çalışma alışkanlıklarını işverenden iyi bilir. kulağa sıradan geliyor, ama ekonominin uzun süre varsaydığı tam bilgili piyasa modelinin tam karşısında duruyor. o modelde fiyat her şeyi taşır; burada ise fiyatın kendisi bilgi vermeye, hatta yanlış bilgi vermeye başlar.
kavramın akademik serüveni 1960'larda başlar. george stigler 1961'de bilgi aramanın maliyetli bir faaliyet olduğunu modelledi, kenneth arrow 1963'te sağlık hizmetlerini incelerken hasta ile hekim arasındaki bilgi farkını merkeze koydu. asıl kırılma george akerlof'un 1970 tarihli limon piyasası makalesiyle geldi. ardından michael spence 1973'te iş piyasasında sinyal vermeyi, michael rothschild ve joseph stiglitz 1976'da sigortada tarama mekanizmalarını modelledi. akerlof, spence ve stiglitz 2001 nobel ekonomi ödülünü bu çalışmalar için paylaştı; ondan önce 1996 ödülü de james mirrlees ve william vickrey'e asimetrik bilgi altında teşvikler üzerine katkıları için verilmişti. oyun teorisi açısından bilgi asimetrisinin resmi dili, harsanyi'nin kurduğu eksik bilgili oyunlar çerçevesidir.
bilgi asimetrisinin iki ana yüzü var ve ayırt etmek işe yarar. birincisi gizli bilgi, yani işlem başlamadan önce bir tarafın bildiği özellik. bu ters seçime yol açar; kötü kalitedekiler piyasada kalır, iyiler çekilir. ikincisi gizli eylem, yani işlem yapıldıktan sonra bir tarafın gözlenemeyen davranışı. bu da ahlaki tehlike doğurur; sigortalı dikkatsizleşir, yönetici kendi çıkarına çalışır. ilkine karşı sinyal ve tarama, ikincisine karşı teşvik sözleşmesi ve denetim kullanılır. mekanizma tasarımı ise bilgisi eksik olan tarafın kuralları nasıl kurarsa karşı tarafın doğruyu söylemeyi tercih edeceğini sorar.
girişim dünyası bu sorunun içinde yüzer. yatırımcı kurucunun ürününü ve kendini ne kadar iyi tanıdığını bilmez, bu yüzden şirketi inceler, parayı aşamalı koyar, hak kazanma takvimi ister. pazaryerlerinin puan ve yorum sistemleri, emanet ödeme, iade garantisi, doğrulanmış satıcı rozeti hep asimetriyi daraltmak için var; platform ekonomisinin önemli bir kısmı aslında güven üretme işi. benim alanımda durum daha can sıkıcı. bir güvenlik ürününün gerçekten koruyup korumadığını alıcı çoğu zaman ancak saldırıdan sonra öğrenir, bu yüzden pazarda en iyi pazarlanan ürün öne çıkar; ross anderson gibi güvenlik ekonomisi araştırmacıları bu pazarı limon piyasasına benzetir. yapay zeka modellerinde de benzer bir tablo var. sağlayıcı modelin hangi veriyle eğitildiğini ve nerede çuvalladığını alıcıdan iyi bilir, benchmark skorları da ancak bağımsız ölçülürse sinyal değeri taşır.
birkaç yanlış anlama var. bilgi asimetrisi her zaman satıcı lehine değildir; sigortada bilgili taraf çoğu zaman alıcıdır. asimetri tek başına piyasayı çökertmez, doğrulama ucuzsa ya da itibar tekrarlanan işlemlerle birikiyorsa piyasa gayet iyi çalışabilir. asimetriyi dolandırıcılıkla eşitlemek de yanlış; kimse yalan söylemese bile bilgi farkı fiyatları ve davranışları bozar. şüpheci bir not da düşeyim. şeffaflık adına her şeyi açıklayan şirketler bazen sadece gürültü üretir. asimetriyi kapatan şey bilgi yığını değil, doğrulanabilir bilgi.
kavramın akademik serüveni 1960'larda başlar. george stigler 1961'de bilgi aramanın maliyetli bir faaliyet olduğunu modelledi, kenneth arrow 1963'te sağlık hizmetlerini incelerken hasta ile hekim arasındaki bilgi farkını merkeze koydu. asıl kırılma george akerlof'un 1970 tarihli limon piyasası makalesiyle geldi. ardından michael spence 1973'te iş piyasasında sinyal vermeyi, michael rothschild ve joseph stiglitz 1976'da sigortada tarama mekanizmalarını modelledi. akerlof, spence ve stiglitz 2001 nobel ekonomi ödülünü bu çalışmalar için paylaştı; ondan önce 1996 ödülü de james mirrlees ve william vickrey'e asimetrik bilgi altında teşvikler üzerine katkıları için verilmişti. oyun teorisi açısından bilgi asimetrisinin resmi dili, harsanyi'nin kurduğu eksik bilgili oyunlar çerçevesidir.
bilgi asimetrisinin iki ana yüzü var ve ayırt etmek işe yarar. birincisi gizli bilgi, yani işlem başlamadan önce bir tarafın bildiği özellik. bu ters seçime yol açar; kötü kalitedekiler piyasada kalır, iyiler çekilir. ikincisi gizli eylem, yani işlem yapıldıktan sonra bir tarafın gözlenemeyen davranışı. bu da ahlaki tehlike doğurur; sigortalı dikkatsizleşir, yönetici kendi çıkarına çalışır. ilkine karşı sinyal ve tarama, ikincisine karşı teşvik sözleşmesi ve denetim kullanılır. mekanizma tasarımı ise bilgisi eksik olan tarafın kuralları nasıl kurarsa karşı tarafın doğruyu söylemeyi tercih edeceğini sorar.
girişim dünyası bu sorunun içinde yüzer. yatırımcı kurucunun ürününü ve kendini ne kadar iyi tanıdığını bilmez, bu yüzden şirketi inceler, parayı aşamalı koyar, hak kazanma takvimi ister. pazaryerlerinin puan ve yorum sistemleri, emanet ödeme, iade garantisi, doğrulanmış satıcı rozeti hep asimetriyi daraltmak için var; platform ekonomisinin önemli bir kısmı aslında güven üretme işi. benim alanımda durum daha can sıkıcı. bir güvenlik ürününün gerçekten koruyup korumadığını alıcı çoğu zaman ancak saldırıdan sonra öğrenir, bu yüzden pazarda en iyi pazarlanan ürün öne çıkar; ross anderson gibi güvenlik ekonomisi araştırmacıları bu pazarı limon piyasasına benzetir. yapay zeka modellerinde de benzer bir tablo var. sağlayıcı modelin hangi veriyle eğitildiğini ve nerede çuvalladığını alıcıdan iyi bilir, benchmark skorları da ancak bağımsız ölçülürse sinyal değeri taşır.
birkaç yanlış anlama var. bilgi asimetrisi her zaman satıcı lehine değildir; sigortada bilgili taraf çoğu zaman alıcıdır. asimetri tek başına piyasayı çökertmez, doğrulama ucuzsa ya da itibar tekrarlanan işlemlerle birikiyorsa piyasa gayet iyi çalışabilir. asimetriyi dolandırıcılıkla eşitlemek de yanlış; kimse yalan söylemese bile bilgi farkı fiyatları ve davranışları bozar. şüpheci bir not da düşeyim. şeffaflık adına her şeyi açıklayan şirketler bazen sadece gürültü üretir. asimetriyi kapatan şey bilgi yığını değil, doğrulanabilir bilgi.