Claude ile solana ağında phantom cüzdan bağlanan dApp yapmak
Bir web tabanlı oyun projem var, phantom cüzdanla bağlanan be reward'ların cüzdanlara otomatik akacağı bir oyun içi ekonomi planlıyorum. Claude üyeliğim yok ama eğer böyle bir proje yapabilecek isim üyelik almayı düşünüyorum. Bir de audit meselesi var, yaptığım dApp'ın auditini y…
DeFi getirisi nereden geliyor: Yüksek oranların arkasındaki mekanizmalar
Bir protokol yüksek getiri vaat ediyorsa, o getirinin kaynağını anlamadan katılmak en yaygın kayıp sebebi. Kaynaklar sınırlı sayıda ve her birinin kendi riski var.
Gerçek gelir kaynakları:
Borç verme faizi. Birisi borç alıyor ve faiz ödüyor. Sürdürülebilir ama oran, borç ta…
Gerçek dünya varlıklarının tokenlaştırılması: Vaat, engel ve bugünkü durum
Gayrimenkul, tahvil, emtia ve fon paylarının on-chain temsil edilmesi, son dönemin en çok konuşulan başlıklarından biri. Vaadi büyük ama engelleri de somut.
Vaat edilen faydalar: bölünebilirlik sayesinde küçük tutarlarla yatırım yapabilmek, ikincil piyasada daha kolay alım sat…
MEV nedir ve sıradan kullanıcıyı nasıl etkiliyor
İşlemler chain'e yazılmadan önce herkese açık bir mempoolnda duruyor. Bu, işlemi görenlerin ondan önce veya sonra işlem sokarak kâr elde etmesine imkân veriyor. Bu kâra çıkarılabilir değer deniyor.
Başlıca biçimleri:
Front-running. Birinin büyük bir alım yapacağını görüp ay…
Sahte proje nasıl anlaşılır: Yatırım yapmadan önce yapılacak kontroller
Bu alanda dolandırıcılık yaygın ve yöntemler giderek daha inandırıcı hale geliyor. Yine de kontrol edilebilecek somut işaretler var.
Kod tarafı kontroller:
Kontrat kaynak kodu verify edilmiş mı? Block explorernde kaynak kodu görünmüyorsa, kontratın ne yaptığını kimse bilmiy…
NFTlardan geriye ne kaldı: Dijital sahipliğin çalışan kullanımları
Spekülatif dönem bitti ve geriye teknolojinin gerçekten işe yaradığı dar ama somut alanlar kaldı. Bu alanları ayırt etmek, bir sonraki dönem için önemli.
Çalışan kullanımlar:
Bilet. Etkinlik bileti olarak kullanıldığında somut fayda var: sahteciliğin önlenmesi, ikincil satı…
Sınır ötesi ödemede gerçek kullanım: Hangi durumda mantıklı, hangi durumda değil
Bu alandaki en somut kullanım alanlarından biri sınır ötesi transfer. Ama her senaryoda avantajlı değil ve gerçekçi bir karşılaştırma yapmak gerekiyor.
Avantajlı olduğu durumlar:
Geleneksel bankacılık altyapısının zayıf olduğu ülkelere transfer. Klasik havale maliyeti ve sü…
Cüzdan güvenliği: Seed phraseni saklamanın doğru ve yanlış yolları
Bu alandaki kayıpların önemli kısmı protokol açıklarından değil, kullanıcı tarafındaki hatalardan geliyor. Temel kurallar basit ama uygulaması disiplin gerektiriyor.
Seed phrase nedir: cüzdanınızın bütün özel anahtarlarını türeten kelime dizisi. Bu kelimelere sahip olan kişi v…
Akıllı kontrat denetimi: Ne zaman gerekir, nasıl hazırlanılır, ne kadar tutar
Kontratınız gerçek para tutacaksa denetim bir seçenek değil zorunluluk. Ama denetim de sihirli bir güvence değil ve doğru beklentiyle yaklaşmak gerekiyor.
Denetim ne zaman gerekir: kontrat kullanıcı fonu tutuyorsa, yükseltilebilir yetkiler içeriyorsa, başka protokollerle etkil…
Web3 geliştirici olmak: Sıfırdan başlayanlar için gerçekçi yol haritası
Bu alana geçmek isteyen yazılımcıların en çok sorduğu şey nereden başlanacağı. Sıra önemli, çünkü temel atlanırsa ileride sürekli takılıyorsunuz.
Birinci aşama, kavramları anlamak. Hesap nedir, işlem nasıl imzalanır, blok nasıl oluşur, gas nedir ve neden ödenir, finality ne de…
Token ekonomisi tasarlamak: Sürdürülebilir olan ile olmayan arasındaki fark
Bir projenin tokenı olması gerekiyorsa, o tokenın neden var olduğu ve nasıl değer taşıyacağı baştan netleşmeli. Bu soruya cevap veremeyen tasarımlar kaçınılmaz olarak çöküyor.
Önce temel soru: token gerçekten gerekli mi? Birçok proje token olmadan da çalışabilir. Token eklemek…
Solidity resmi belgeleri: Sürüm farkları ve güvenlik bölümü mutlaka okunmalı
Dilin resmi belgeleri. Sadece sözdizimi referansı değil, güvenli kontrat yazma konusunda da en güvenilir kaynak.
En çok işe yarayan üç bölüm şunlar:
Güvenlik değerlendirmeleri. Bilinen tuzaklar ve önerilen desenler tek yerde toplanmış. Kontrol et, etkile, etkileşime gir sır…
Saldırı ve kayıp vakalarının ayrıntılı analizleri: Hatalardan öğrenmek
Bu alanda yaşanan büyük kayıpları teknik ayrıntısıyla anlatan yayın. Ders çıkarmak için en yoğun kaynak, çünkü her vaka gerçek bir hatanın sonucu.
Anlatılan vakalarda tekrar eden kalıplar var ve bunları tanımak koruyucu oluyor:
Access control eksikliği. Kritik bir fonksiyon…
Kripto varlıklarda miras ve erişim planı: Kimse konuşmuyor ama gerekli
Bu varlıkların en büyük farkı, erişimi kaybedince kurtarma mekanizmasının olmaması. Banka hesabında yasal süreçle erişim sağlanabiliyor, burada anahtar yoksa varlık da yok.
Planlama yapmadan bırakılan varlıkların tamamen kaybolduğu çok örnek var ve bu tamamen önlenebilir bir d…
DAO governancei pratikte nasıl işliyor: Katılım sorunu ve çözüm denemeleri
Merkeziyetsiz governance fikri çekici ama uygulamada karşılaşılan sorunlar teknik değil insani.
En temel sorun katılım. Oy hakkı olan kişilerin büyük çoğunluğu oy kullanmıyor. Sebepleri anlaşılır: teklifleri okumak zaman alıyor, teknik bilgi gerektiriyor, tek kişinin oyu sonuc…
Solidity öğrenmeye nereden başlanır: İlk kontrattan ilk dağıtıma 30 günlük plan
Kontrat yazmayı öğrenmek isteyenlerin en çok takıldığı şey, dağınık kaynaklar arasında sıra kuramamak. İşleyen bir plan aşağıda.
Birinci hafta, temel kavramlar. Hesap ve işlem nedir, gas neden ödenir, blok nasıl oluşur, finality ne demek. Kod yazmadan okuyun. Bu hafta sonunda …
Bilinen güvenlik zafiyetleri kataloğu: Denetim öncesi kontrol listesi
Akıllı kontratlarda karşılaşılan zafiyet türlerini numaralandırıp sınıflandıran katalog. Her madde için açıklama, örnek kod ve düzeltme önerisi var.
Kullanım biçimi şöyle: kontratınızı yazdıktan sonra listeyi üstten aşağı geçip her maddeyi kendi kodunuzda sorgulamak. Bu, denet…
Merkeziyetsiz borç verme protokolü belgeleri: Teminat, likidasyon ve faiz modeli
Borç verme protokollerinin nasıl çalıştığını anlamak, bu alandaki risklerin önemli kısmını anlamak demek.
Temel mekanizma: varlık yatırıyorsunuz ve karşılığında faiz kazanıyorsunuz. Aynı zamanda yatırdığınız varlığı teminat göstererek başka bir varlık ödünç alabiliyorsunuz.
…
Verilen approve (approve)ni görüntüleyip iptal etmek: Unutulan risk
Bir uygulamayla etkileşirken tokenlarınız için approve veriyorsunuz. Bu izinler çoğu zaman sınırsız tutarda ve süresiz veriliyor ve kullanıcı bunu unutuyor.
Risk şu: izin verdiğiniz kontrat sonradan ele geçirilirse veya zaten kötü niyetliyse, cüzdanınızdaki o tokenları izin ka…
Denetlenmiş standart kontrat kütüphanesi: Tekerleği yeniden icat etmeyin
Token standartları, access control, yükseltilebilirlik ve güvenlik modülleri için en yaygın kullanılan kütüphane. Kodları defalarca denetlenmiş ve sahada yıllardır kullanılıyor.
İçerdiği başlıca modüller: değiştirilebilir ve değiştirilemez token standartları, role based access…
On-chain veriyi okumak: Kendi analiz sorgunuzu yazmak
Chain'deki bütün veri açık ve bu, kendi analizinizi yapabileceğiniz anlamına geliyor. Bir protokolün gerçekten kullanılıp kullanılmadığını duyurulara bakmadan öğrenebilirsiniz.
Temel yaklaşımlar:
Gezgin kullanmak. Tek bir adres veya işlem için yeterli, toplu analiz için değ…
Bir layer 2 ağının geliştirici belgeleri: Dağıtım ve ekosistem araçları
Mainnet'teki yüksek işlem ücretleri yüzünden geliştirme çoğunlukla layer 2 ağlarında yapılıyor. Bu belgeler bir örnek üzerinden o süreci anlatıyor.
Geliştirici açısından iyi haber şu: aynı sanal makineyi kullanan katmanlarda kodunuzu değiştirmeden dağıtabiliyorsunuz. Araç seti…
İçerik adresli depolama: Chain'e veri koymanın pahalı olduğu yerde ne yapılır
On-chain veri saklamak çok pahalı. Görsel, video veya büyük metin dosyalarını chain'e koymak mantıklı değil. Bu yüzden içerik off-chain saklanıp chain'e sadece referansı yazılıyor.
Bu sistemin temel fikri content addressing. Dosyanın adresi konumundan değil içeriğinden türetil…
Modern istemci kütüphanesi: Ön yüzden chainle konuşmanın güncel yolu
Chainle etkileşen uygulama yazarken kullanılan istemci kütüphanelerinden biri. Tip güvenliği ve küçük paket boyutuyla öne çıkıyor.
Sunduğu başlıca işlevler: okuma çağrıları, işlem gönderme, olay dinleme, imza oluşturma ve doğrulama, hesap yönetimi ve chain yapılandırması.
T…
Oyunlaştırılmış güvenlik eğitimi: Kontratları kırarak öğrenmek
Her seviyesi güvenlik açığı içeren bir kontrat sunuyor ve sizden onu ele geçirmenizi istiyor. Güvenliği okuyarak değil deneyerek öğreten nadir kaynaklardan biri.
Kapsanan konular seviyelere yayılmış: access control hataları, reentrancy, delege çağrı tuzakları, rastgelelik üret…
Account abstraction ve gömülü cüzdanlar: Kullanıcıya cüzdan kurdurmadan uygulama yapmak
Bu alandaki en büyük benimseme engeli, kullanıcı deneyimi. Seed phrase yazdırmak, işlem ücreti için ayrı varlık edindirmek ve her adımda imza istemek, sıradan kullanıcı için aşılamayacak bir engel.
Account abstraction bu engeli kaldırmayı hedefliyor. Temel fikir, cüzdanın bir …
Block explorer: İşlemi, kontratı ve cüzdanı doğrulamanın temel aracı
Chain'de olan biteni okumanın standart yolu. Ne yaptığını bilmek, bu alanda güvenliğin temel şartı ve bu araç bunun için var.
Günlük kullanımda en çok işe yarayan özellikler:
İşlem detayı. Bir işlemin gerçekten gerçekleşip gerçekleşmediğini, ne kadar ücret ödendiğini ve han…
Köprüler ve cross-chain transfer: En çok kaybın yaşandığı yer
Farklı cross-chainnda varlık taşımak günlük bir işlem haline geldi ama bu alan geçmişte en büyük kayıpların yaşandığı yer oldu. Riski anlamak, hangi yolu seçeceğinizi belirliyor.
Köprüler nasıl çalışıyor: temel mantık, varlığı bir chain'de kilitleyip diğer chain'de temsil eden…
Spekülasyon dışında tutunan web3 ürünü gören var mı?
NFT dalgası söndü, DeFi regülasyonla boğuşuyor. Buna rağmen günlük hayatta gerçekten kullanılan bir web3 ürünü — ödeme, kimlik, oyun içi varlık — gören var mı? Tribün cevabı değil, gerçek kullanım arıyorum.
İyileştirme önerileri arşivi: Standartların nasıl oluştuğunu görmek
Ekosistemdeki her standart bir öneri metniyle başlıyor. Bu arşiv, hangi standardın ne amaçla yazıldığını, hangi tartışmalardan geçtiğini ve mevcut durumunu gösteriyor.
Geliştirici için en çok lazım olan kısım token ve arayüz standartları. Bir standardı uygularken orijinal metn…
Stablecoin ile sınır ötesi ödeme: gerçek kullanım geldi mi?
Spekülasyon tartışmaları sürerken stablecoin transfer hacmi sessizce büyüyor, özellikle yüksek enflasyonlu ülkeler arası ticarette. İhracatçının parayı bankadan günler yerine dakikalar içinde alması somut değer. Regülasyon tarafı netleştikçe bu kullanım ana akıma yaklaşıyor. Tica…
merkeziyetsiz finans hâlâ yaşıyor: sessiz dönemde defi'de gerçekte ne oluyor
Merkeziyetsiz finans bir dönem gündemin yıldızıydı, çılgın getiri vaatleri, üç haneli faiz havuzları, sonra çöküşler geldi ve ana akım ilgi söndü, ama ilgisizlik ile ölüm farklı şeyler, sessiz dönemde defi ekosisteminde olanlar spekülasyon çağından daha ilginç, meraklısı için tar…
Merkezi borsada tutmak mı kendi cüzdanında tutmak mı: Karar nasıl verilir
Bu sorunun tek doğru cevabı yok, tutarın büyüklüğüne ve kullanım amacına göre değişiyor.
Merkezi platformda tutmanın avantajları: kullanımı kolay, parolayı unutursanız kurtarma yolu var, alım satım hızlı, nakde çevirmek pratik ve teknik bilgi gerektirmiyor.
Dezavantajları: …
Stablecoin türleri ve riskleri: Hepsi aynı şey değil
Sabit değerli varlıklar bu alanın en çok kullanılan aracı haline geldi ama farklı tasarımların riskleri tamamen farklı.
Teminatlı ve merkezi olanlar. Bir kurum karşılığında gerçek varlık tutuyor ve token basıyor. Riskler: kurumun gerçekten yeterli rezerv tutup tutmadığı, rezer…
Geliştirici belgeleri: Chain'in nasıl çalıştığını baştan öğrenmek için tek kaynak
Alana yeni giren bir geliştiricinin dağınık kaynaklar arasında kaybolmadan ilerleyebileceği en derli toplu başlangıç noktası. Topluluk tarafından sürdürülüyor ve Türkçe çevirisi de mevcut.
Temel kavramlar bölümü, hesapların nasıl çalıştığını, işlemlerin nasıl imzalandığını ve …
On-chain veriyi okumanın standart aracı: Dune
Blockchain verilerini SQL ile sorgulayıp panolara çeviren platform. Hangi protokol gerçekten kullanılıyor sorusunun cevabı pazarlama sitelerinde değil buradaki panolarda.
NFT çöktü ama dijital sahiplik fikri ölmedi: oyun ve bilet tarafı
Koleksiyon görselleri balonu patladı, geriye kalan soru şu: dijital varlıkların oyunlar arası taşınması ve ikinci el bilet piyasasının şeffaflaşması gibi gerçek problemler bu teknolojiyle çözülür mü? Biletleme tarafındaki denemeler karaborsayı kırma vaadiyle ilerliyor. Kullanıcın…
kripto vergilendirmesi geliyor: yatırımcı şimdiden ne yapmalı
Kripto kazançlarının vergilendirilmesi konusu her bütçe döneminde gündeme gelip gidiyor ve netleşme yönünde ilerliyor, panik dalgaları arasında kaybolan pratik soruyu ele alayım, bugünün yatırımcısı yarının düzenlemesine nasıl hazırlanır. İlk ve en önemli hazırlık kayıt düzeni, h…
Layer 2 çözümlerini karşılaştıran bağımsız kaynak: Risk değerlendirmeleri açık
Ölçeklendirme çözümlerini teknik mimarilerine ve risk profillerine göre karşılaştıran site. Pazarlama dilinden uzak, teknik ayrıntılara dayanan değerlendirmeler sunuyor.
En değerli kısmı risk tablosu. Her çözüm için şu sorular cevaplanıyor: fonların kilitli olduğu kontratı kim…
Zero knowledge proof basitçe: Bilgiyi göstermeden doğrulamak
Bu kavram alanın en çok konuşulan ama en az anlaşılan konularından biri. Matematiğine girmeden mantığını kavramak mümkün.
Temel fikir: bir şeyi bildiğinizi, o şeyi söylemeden kanıtlamak. Bir parolayı bildiğinizi parolayı vermeden gösterebilmek gibi.
Günlük hayattan benzetme…
AMM mantığı: Merkeziyetsiz takasın nasıl çalıştığı
Emir defteri olmadan takas nasıl oluyor sorusunun cevabı bu belgelerde. Alanı anlamak için temel bir konu ve entegrasyon yapacaklar için de referans.
Temel mekanizma: bir havuzda iki varlık tutuluyor ve fiyat, havuzdaki miktarların oranından hesaplanıyor. Biri alındıkça azalıy…
kripto kışında girenler kazandı mı: dört yıllık düzenli alım deneyimin dürüst raporu
Dört yıl önce çevremdeki herkes kripto zenginlik hikâyeleri anlatırken ben başka bir yol seçtim, aylık sabit küçük bir tutarla düzenli alım, zamanlama tahmini yok, coin avcılığı yok, sadece iki büyük varlıkta disiplinli birikim, geçen ay dört yılı doldurdum ve sonuçları duygusuz …
İyimser toplama mimarisi: İşlemler nasıl ucuzluyor ve itiraz penceresi ne işe yarıyor
Layer 2 çözümlerinin en yaygın türlerinden birinin belgeleri. Mimariyi anlamak, çekim sürelerinin neden uzun olduğunu da açıklıyor.
İyimser yaklaşımın mantığı: işlemler varsayılan olarak doğru kabul ediliyor ve toplu halde mainnet'e yazılıyor. Biri yanlış olduğunu iddia ederse…
Off-chain veriyi chain'e taşımak: Oracle problemi ve çözümü
Akıllı kontratlar kendi başlarına dış dünyayı göremiyor. Bir fiyat, bir hava durumu verisi veya bir maç sonucu gerektiğinde bu bilginin chain'e taşınması gerekiyor. Bu belgeler o mekanizmayı anlatıyor.
En yaygın kullanım fiyat beslemesi. Borç verme protokolleri, teminat oranla…
Kripto varlıklarda vergilendirme ve kayıt tutma: Türkiye'de durum ve pratik hazırlık
Bu alanda mevzuat gelişmeye devam ediyor ve kesin cevaplar için mali müşavire danışmak gerekiyor. Yine de her yatırımcının bugünden yapabileceği hazırlıklar var.
En temel hazırlık kayıt tutmak. Mevzuat ne yönde şekillenirse şekillensin, geçmiş işlemlerinizi belgeleyebilmek zor…
Foundry kitabı: Test ve dağıtım araç setinin tam rehberi
Kontrat geliştirmede son yıllarda en çok benimsenen araç setinin belgeleri. Testleri de kontrat diliyle yazabilmesi en belirgin farkı, böylece ayrı bir dile geçmeden test yazıyorsunuz.
Öne çıkan yetenekler:
Hızlı test çalıştırma. Büyük test paketleri saniyeler içinde koşuyo…
Okunabilir adlar: Uzun adres yerine isim kullanmak
Cüzdan adresleri uzun ve hataya açık. Bir adres yerine okunabilir bir ad kullanmak hem kullanıcı deneyimini hem güvenliği iyileştiriyor.
Çalışma mantığı: bir ad kaydediyorsunuz ve o adı bir adrese bağlıyorsunuz. Uygulamalar adı çözümleyip adresi buluyor.
Pratik faydaları: a…
Airdrop avcılığı gerçekten kazandırıyor mu: Rakamlarla bakmak
Yeni protokollerin erken kullanıcılara token dağıtması, ciddi bir kullanıcı davranışı oluşturdu. Ama bu işin gerçek getirisi çoğu zaman abartılıyor.
Maliyet tarafı genelde hesaba katılmıyor:
İşlem ücretleri. Uygunluk kazanmak için yapılan onlarca işlemin ücreti birikiyor.
…
Farklı bir mimari: Hesap modeli ve paralel işlem yürütmenin geliştiriciye getirdikleri
Tek bir ekosisteme bağlı kalmamak için farklı mimarileri tanımak faydalı. Bu chain'in en belirgin farkı, kodu ve veriyi ayırması.
Kontrat mantığı ile durum ayrı hesaplarda tutuluyor. Program çalıştırılabilir kodu içeriyor, veri ise ayrı hesaplarda duruyor ve her işlemde hangi …
Hardhat belgeleri: JavaScript ekosisteminden gelenler için tanıdık geliştirme ortamı
Kontrat geliştirme ortamlarından bir diğeri. Testleri ve betikleri JavaScript veya TypeScript ile yazmayı tercih edenler için doğal seçim.
Güçlü tarafları: geniş eklenti ekosistemi, kaynak kod verify entegrasyonu, dağıtım yönetimi ve hata ayıklama sırasında konsol çıktısı alab…